ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ (ΠΡΟΛΟΓΟΣ)

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: ­Σοφοκλέους, Αντιγόνη

Ἀντιγόνη

Τοιαῦτά φασι τὸν ἀγαθὸν Κρέοντα σοὶ                           31

κἀμοί, λέγω γὰρ κἀμέ, κηρύξαντ᾽ ἔχειν.

καὶ δεῦρο νεῖσθαι ταῦτα τοῖσι μὴ εἰδόσιν

σαφῆ προκηρύξοντα, καὶ τὸ πρᾶγμ᾽ ἄγειν

οὐχ ὡς παρ᾽ οὐδέν, ἀλλ᾽ ὃς ἂν τούτων τι δρᾷ,                       35

φόνον προκεῖσθαι δημόλευστον ἐν πόλει.

οὕτως ἔχει σοι ταῦτα, καὶ δείξεις τάχα

εἴτ᾽ εὐγενὴς πέφυκας εἴτ᾽ ἐσθλῶν κακή.                            38

(,,,)

Ἰσμήνη

Οἴμοι ∙ φρόνησον, ὦ κασιγνήτη, πατὴρ

ὡς νῷν ἀπεχθὴς δυσκλεής τ᾽ ἀπώλετο,                                   50

πρὸς αὐτοφώρων ἀμπλακημάτων διπλᾶς

ὄψεις ἀράξας αὐτὸς αὐτουργῷ χερί.

ἔπειτα μήτηρ καὶ γυνή, διπλοῦν ἔπος,

πλεκταῖσιν ἀρτάναισι λωβᾶται βίον·

τρίτον δ᾽ ἀδελφὼ δύο μίαν καθ᾽ ἡμέραν                                 55

αὐτοκτονοῦντε τὼ ταλαιπώρω μόρον

κοινὸν κατειργάσαντ᾽ ἐπαλλήλοιν χεροῖν.

νῦν δ᾽ αὖ μόνα δὴ νὼ λελειμμένα σκόπει

ὅσῳ κάκιστ᾽ ὀλούμεθ᾽, εἰ νόμου βίᾳ

ψῆφον τυράννων ἢ κράτη παρέξιμεν.                                     60

ἀλλ᾽ ἐννοεῖν χρὴ τοῦτο μὲν γυναῖχ᾽ ὅτι

ἔφυμεν, ὡς πρὸς ἄνδρας οὐ μαχουμένα.

ἔπειτα δ᾽ οὕνεκ᾽ ἀρχόμεσθ᾽ ἐκ κρεισσόνων,

καὶ ταῦτ᾽ ἀκούειν κἄτι τῶνδ᾽ ἀλγίονα.

ἐγὼ μὲν οὖν αἰτοῦσα τοὺς ὑπὸ χθονὸς                                    65

ξύγγνοιαν ἴσχειν, ὡς βιάζομαι τάδε,

τοῖς ἐν τέλει βεβῶσι πείσομαι· τὸ γὰρ

περισσὰ πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα.

Α1.      Από το κείμενο που σας δίνεται, να μεταφράσετε στο φύλλο απαντήσεων τους στίχους 31-38 (Τοιαῦτά φασι τὸν ἀγαθὸν … εἴτ᾽ ἐσθλῶν κακή.)

Μονάδες 30

Β1.     α) Να γράψετε στο φύλλο απαντήσεων τις παρακάτω λέξεις και δίπλα στην καθεμία να γράψετε μια λέξη από το αρχαίο κείμενο ετυμολογικά συγγενική: έμφυτος, γνήσιος, απώλεια, συνείδηση, πανούργος. (μονάδες 10)

β) ψῆφον, ἄνδρας, ἀκούειν, αἰτοῦσα, ἔχει: Να γράψετε μια σύνθετη λέξη (ουσιαστικό ή επίθετο) στα νέα ελληνικά με α΄ ή β΄ συνθετικό καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις. (μονάδες 5)

Μονάδες 15

Β2.      Με βάση τα στοιχεία των στίχων 49-57 να παρουσιάσετε αναλυτικά τις συμφορές που έπληξαν τον οίκο των Λαβδακιδών και να εξηγήσετε πού αποσκοπεί η απαρίθμησή τους από την Ισμήνη.  

Μονάδες 15

Β3.   Πώς διαγράφεται το ήθος της Ισμήνης στους στίχους 58-68; Η απάντησή σας να τεκμηριωθεί με στοιχεία του κειμένου.

Μονάδες 15

Β4.      Ποια σχήματα λόγου εντοπίζετε στους παρακάτω στίχους; Ποιος είναι ο λειτουργικός τους ρόλος;

α) τὸν ἀγαθὸν Κρέοντα (στ. 31)

            β) πρὸς αὐτοφώρων ἀμπλακημάτων διπλᾶς

    ὄψεις ἀράξας αὐτὸς αὐτουργῷ χερί. (στ. 51-52)

            Μονάδες 15

Β5.      εκκύκλημα, θυμέλη: Να δώσετε το περιεχόμενο των παραπάνω όρων.   

Μονάδες 10

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΓΟΝΗ (στ. 653-675)

Κρέων

Ἀλλὰ πτύσας ὡσεί τε δυσμενῆ μέθες

τὴν παῖδ᾽ ἐν Αἴδου τήνδε νυμφεύειν τινί.

Ἐπεὶ γὰρ αὐτὴν εἷλον ἐμφανῶς ἐγὼ                                       655

πόλεως ἀπιστήσασαν ἐκ πάσης μόνην,

ψευδῆ γ᾽ ἐμαυτὸν οὐ καταστήσω πόλει,

ἀλλὰ κτενῶ. Πρὸς ταῦτ᾽ ἐφυμνείτω Δία

ξύναιμον. Εἰ γὰρ δὴ τά γ᾽ ἐγγενῆ φύσει

ἄκοσμα θρέψω, κάρτα τοὺς ἔξω γένους.                                 660

Ἐν τοῖς γὰρ οἰκείοισιν ὅστις ἔστ᾽ ἀνὴρ

χρηστός, φανεῖται κἀν πόλει δίκαιος ὤν.

Ὅστις δ᾽ ὑπερβὰς ἢ νόμους βιάζεται

ἢ τοὐπιτάσσειν τοῖς κρατύνουσιν νοεῖ,

οὐκ ἔστ᾽ ἐπαίνου τοῦτον ἐξ ἐμοῦ τυχεῖν.                                665

ἀλλ᾽ ὃν πόλις στήσειε τοῦδε χρὴ κλύειν

καὶ σμικρὰ καὶ δίκαια καὶ τἀναντία.

καὶ τοῦτον ἂν τὸν ἄνδρα θαρσοίην ἐγὼ

καλῶς μὲν ἄρχειν, εὖ δ᾽ ἂν ἄρχεσθαι θέλειν,

δορός τ᾽ ἂν ἐν χειμῶνι προστεταγμένον                                 670

μένειν δίκαιον κἀγαθὸν παραστάτην.

Ἀναρχίας δὲ μεῖζον οὐκ ἔστιν κακόν.

Αὕτη πόλεις ὄλλυσιν, ἥδ᾽ ἀναστάτους

οἴκους τίθησιν, ἥδε συμμάχου δορὸς

τροπὰς καταρρήγνυσι· τῶν δ᾽ ὀρθουμένων                           675

σῴζει τὰ πολλὰ σώμαθ᾽ ἡ πειθαρχία.

Α1.      Από το κείμενο που σας δίνεται, να μεταφράσετε στο φύλλο απαντήσεων τους στίχους 663-671 (Ὅστις δ᾽ ὑπερβὰς …. κἀγαθὸν παραστάτην.)

Μονάδες 40

Β1.   Με βάση τα στοιχεία των στίχων 655 - 660 να παρουσιάσετε αναλυτικά την επιχειρηματολογία με την οποία ο Κρέοντας καταλήγει στην απόφασή του να σκοτώσει την Αντιγόνη.

Μονάδες 15

Β2.      Με βάση τα στοιχεία των στίχων 672-676, να καταγράψετε τις απόψεις του Κρέοντα για την «ἀναρχία» και την «πειθαρχία».

Μονάδες 15

Β3.     Να εντοπίσετε ένα σημείο του κειμένου όπου υπάρχει τραγική ειρωνεία και να το σχολιάσετε.

            Μονάδες 15

Β4.      α) Να γράψετε στο φύλλο απαντήσεων τις παρακάτω λέξεις και δίπλα στην καθεμία να γράψετε μια λέξη από το αρχαίο κείμενο ετυμολογικά συγγενική: πιθανότητα, αποθήκη, τάγμα, βατός, ρήγμα. (μονάδες 10)

β) παῖδα, πόλεως, ψευδῆ, κτενῶ, γένους: Να γράψετε μια σύνθετη λέξη (ουσιαστικό ή επίθετο) στα νέα ελληνικά με α΄ ή β΄ συνθετικό καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις. (μονάδες 5)

Μονάδες 15

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ Αντιγόνη, στίχοι 58-77 (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: ­Σοφοκλέους Αντιγόνη, στίχοι 58-77

Ἰσμήνη

Νῦν δ᾽ αὖ μόνα δὴ νὼ λελειμμένα σκόπει

ὅσῳ κάκιστ᾽ ὀλούμεθ᾽, εἰ νόμου βίᾳ

ψῆφον τυράννων ἢ κράτη παρέξιμεν.                                     60

Ἀλλ᾽ ἐννοεῖν χρὴ τοῦτο μὲν γυναῖχ᾽ ὅτι

ἔφυμεν, ὡς πρὸς ἄνδρας οὐ μαχουμένα ∙

ἔπειτα δ᾽ οὕνεκ᾽ ἀρχόμεσθ᾽ ἐκ κρεισσόνων,

καὶ ταῦτ᾽ ἀκούειν κἄτι τῶνδ᾽ ἀλγίονα.

Ἐγὼ μὲν οὖν αἰτοῦσα τοὺς ὑπὸ χθονὸς                                  65

ξύγγνοιαν ἴσχειν, ὡς βιάζομαι τάδε,

τοῖς ἐν τέλει βεβῶσι πείσομαι· τὸ γὰρ

περισσὰ πράσσειν οὐκ ἔχει νοῦν οὐδένα.

Ἀντιγόνη

Οὔτ᾽ ἂν κελεύσαιμ᾽ οὔτ᾽ ἄν, εἰ θέλοις ἔτι

πράσσειν, ἐμοῦ γ᾽ ἂν ἡδέως δρῴης μέτα.                                70

Ἀλλ᾽ ἴσθ᾽ ὁποῖά σοι δοκεῖ, κεῖνον δ᾽ ἐγὼ

θάψω· καλόν μοι τοῦτο ποιούσῃ θανεῖν.

Φίλη μετ᾽ αὐτοῦ κείσομαι, φίλου μέτα,

ὅσια πανουργήσασ᾽ ∙ ἐπεὶ πλείων χρόνος

ὃν δεῖ μ᾽ ἀρέσκειν τοῖς κάτω τῶν ἐνθάδε.                               75

Ἐκεῖ γὰρ αἰεὶ κείσομαι· σοὶ δ᾽, εἰ δοκεῖ,

τὰ τῶν θεῶν ἔντιμ᾽ ἀτιμάσασ᾽ ἔχε.

Α1.      Από το κείμενο που σας δίνεται, να μεταφράσετε στο φύλλο απαντήσεων τους στίχους 65-75 (Ἐγὼ μὲν οὖν αἰτοῦσα… τοῖς κάτω τῶν ἐνθάδε.)

Μονάδες 30

Β1.  Με βάση τα στοιχεία των στίχων 58-68 να παρουσιάσετε αναλυτικά την επιχειρηματολογία με την οποία η Ισμήνη καταλήγει στην απόφασή της να μη συμπράξει με την Αντιγόνη στην ταφή του Πολυνείκη.

Μονάδες 15

Β2.    Πώς διαγράφεται το ήθος της Αντιγόνης στους στίχους 69-77; Η απάντησή σας να τεκμηριωθεί με στοιχεία του κειμένου.

Μονάδες 15

Β3.      Ποια σχήματα λόγου εντοπίζετε στους παρακάτω στίχους; Ποιος είναι ο λειτουργικός τους ρόλος;

α) Φίλη μετ᾽ αὐτοῦ κείσομαι, φίλου μέτα (στ. 73)

            β) ὅσια πανουργήσασα (στ. 74)

γ) τὰ τῶν θεῶν ἔντιμ᾽ ἀτιμάσασ᾽ ἔχε (στ. 77)

            Μονάδες 15

Β4.      α) Να γράψετε στο φύλλο απαντήσεων τις παρακάτω λέξεις και δίπλα στην καθεμία να γράψετε μια λέξη από το αρχαίο κείμενο ετυμολογικά συγγενική: δόγμα, εργοδότης, διάπραξη, έμφυτος, απώλεια. (μονάδες 10)

β) ψῆφον, ἄνδρας, ἀκούειν, αἰτοῦσα, ἔχει: Να γράψετε μια σύνθετη λέξη (ουσιαστικό ή επίθετο) στα νέα ελληνικά με α΄ ή β΄ συνθετικό καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις. (μονάδες 5)

Μονάδες 15

Β5.      εκκύκλημα, θυμέλη: Να δώσετε το περιεχόμενο των παραπάνω όρων.   

Μονάδες 10

Κριτήριο για την Ευρωπαϊκή Ένωση

ΚΕΙΜΕΝΟ

Έχει λεχθεί ότι η Ευρώπη είναι «η ήπειρος των αντιφάσεων». Των συνενώσεων, δηλαδή, αλλά και των συγκρούσεων, της χριστιανικής αγάπης αλλά και των θρησκευτικών πολέμων, της δημοκρατίας αλλά και των ολιγαρχικών έως και φασιστικών καθεστώτων, της ειρήνης αλλά και των άγριων πολέμων, του πιο σημαντικού πολιτισμού στις τέχνες και στα γράμματα αλλά και ενός φάσματος ασύλληπτης βαρβαρότητας. Ωστόσο, η Ευρώπη των αντιφάσεων είναι αυτή που κατόρθωσε - περνώντας από πολλά ιστορικά στάδια εξέλιξης - να ωριμάσει βαθμηδόν στις συνειδήσεις των λαών και των ηγετών των χωρών της. Έτσι, έφτασε τελικά να αποτελεί σήμερα την αδιαμφισβήτητη και δυναμική πραγματικότητα που είναι γνωστή ως «Ευρωπαϊκή Ένωση».  

Βεβαίως, όλους αυτούς τους αιώνες (από την αρχαιότητα μέχρι και όλον τον μεσαίωνα), οι φιλοδοξίες διαφόρων ηγετών να επεκτείνουν την κυριαρχία τους σε ευρύτερες μάζες πληθυσμού και σε μεγαλύτερες γεωγραφικές εκτάσεις προκάλεσαν σφοδρές συγκρούσεις, οι οποίες τραυμάτισαν την ενότητα και κλόνισαν τη συνεργασία στην Ευρώπη. Όμως, «ουδέν κακόν αμιγές καλού». Οι απώλειες σε ζωές, οι καταστροφές, οι ερημώσεις, η ανάγκη αποτροπής των συγκρούσεων οδήγησαν σε επιμέρους συμμαχίες και ενώσεις. Μετά δε από τα δεινά που επισώρευσαν στην Ευρώπη οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι, προέβαλε επιτακτικότερη από ποτέ η ανάγκη συνεργασίας για τη διαμόρφωση μιας κοινής βάσης αρχών, κανόνων και μορφών πολιτικής συμπεριφοράς που θα επέτρεπαν την υπέρβαση των αντιθέσεων (…)

Παρόλο που βασικός στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να παραμείνει η διατήρηση της ειρήνης και η σύγκλιση των οικονομικών μεγεθών, ωστόσο ο στόχος αυτός πρέπει να αποκτήσει ευρύτερες διαστάσεις. Επιβάλλεται να καλλιεργηθεί το όραμα διαμόρφωσης ενός ενιαίου ευρωπαϊκού πυρήνα, όπου οι λαοί θα βιώνουν την Ευρώπη ως κοινή πατρίδα, ως ενιαίο χώρο συνάντησης και αλληλεπίδρασης πολιτισμών, διατηρώντας πάντα τη δική τους ξεχωριστή συνείδηση. H ιστορικότητα της ιδέας της Ευρώπης από κοινού με τη γνώση των σφαλμάτων, των αδυναμιών και των αποτυχιών του παρελθόντος μπορούν να βοηθήσουν σε ακόμη μεγαλύτερη συνειδητοποίηση της ουσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία επιβάλλεται να εδραιωθεί στις ψυχές των νέων ανθρώπων. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμη για την ποιοτική ένωση των ευρωπαϊκών χωρών, η οποία θα σέβεται τις ιδιαιτερότητες όλων κρατών -μελών, τη γλώσσα, την παράδοση, την ιδιοπροσωπία κάθε ευρωπαϊκού λαού, την πολιτισμική πολυμορφία της Ευρώπης, ενώ παράλληλα θα καλλιεργεί, θα βαθαίνει και θα αναδεικνύει ό,τι ενώνει τους Ευρωπαίους και ό,τι τους διακρίνει ιστορικά από άλλους σύγχρονους πολιτισμούς. 

 Ο καίριος χώρος για τη συνειδητοποίηση της ουσίας της Ενωμένης Ευρώπης και για μια ποιοτική βίωση αυτής της ουσίας είναι - μη το ξεχνάμε - ο χώρος της Παιδείας. Οι ιδέες, οι αρχές και οι αξίες περνούν μέσα από την Εκπαίδευση, τη σχολική και την ανώτατη, καθώς εκεί φύονται, καλλιεργούνται, συνειδητοποιούνται, αποκτούν βάθος, ουσία και συνέχεια. H ευρωπαϊκή διάσταση της Παιδείας πρέπει να αρχίσει από τα Πανεπιστήμια με την κατάρτιση των αυριανών εκπαιδευτικών της Γενικής Εκπαίδευσης. Έτσι, θα επιτευχθεί σωστά και ουσιαστικά η μόρφωση και διαμόρφωση των αυριανών πολιτών της Ενωμένης Ευρώπης. Θεωρώ, μάλιστα, ιδιαίτερα σημαντικό ότι τα Πανεπιστήμια της Ευρώπης έχουν πεισθεί και ενθαρρύνουν συστηματικά τη διακινητικότητα (mobility) των φοιτητών, τη μετάβαση και φοίτησή τους σε άλλα πανεπιστήμια της Ευρώπης. Όπως είναι σημαντική και η δυνατότητα - που αρχίζει να διαφαίνεται - απόκτησης κοινών πανεπιστημιακών πτυχίων ή και μεταπτυχιακών τίτλων. 

(Άρθρο από την εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ , διασκευή) 

ΘΕΜΑΤΑ

Α1.    Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου σε 100 - 120 λέξεις.

Μονάδες 25

 Β1.    Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη, σύμφωνα πάντα με το κείμενο.

α. Στην Ευρώπη έχουν υπάρξει μόνο δημοκρατικά καθεστώτα.

β. Πολλοί ηγέτες κατά τους αιώνες διασάλευσαν την ειρηνική συμβίωση των λαών της Ευρώπης.

γ. Η ποιοτική ένωση των χωρών της Ευρώπης έγινε πραγματικότητα με τη δημιουργία της «Ευρωπαϊκής Ένωσης».

δ. Η ευρωπαϊκή διάσταση της Παιδείας πρέπει να ξεκινήσει από τη σχολική εκπαίδευση.

ε. Η απόκτηση κοινών πανεπιστημιακών πτυχίων θα μπορούσε να συμβάλει στη συνειδητοποίηση της ουσίας της Ενωμένης Ευρώπης.  

Μονάδες 10

 Β2.    α) Να εντοπίσετε και να καταγράψετε δύο (2) τρόπους ανάπτυξης της τελευταίας παραγράφου του κειμένου, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας. (Μονάδες 4)

         β) Να ερμηνεύσετε τη χρήση των εισαγωγικών και της διπλής παύλας στις παρακάτω περιπτώσεις: (Μονάδες 2)

«η ήπειρος των αντιφάσεων» (1^η παράγραφος)

- περνώντας από πολλά ιστορικά στάδια εξέλιξης – (1^η παράγραφος)

Μονάδες 6

 Β3.    α) ασύλληπτης, βαθμηδόν, σφοδρές, να εδραιωθεί, ιδιοπροσωπία: Για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις να γράψετε ένα συνώνυμο, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία κάθε λέξης στο κείμενο.

β) αδιαμφισβήτητη, να επεκτείνουν, κλόνισαν, αποτροπής, θα σέβεται: Για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις να γράψετε ένα αντώνυμο.

γ) σύγχρονους, επιτευχθεί: Χρησιμοποιώντας το β΄ συνθετικό των παραπάνω λέξεων ως α΄ συνθετικό, να φτιάξετε από ένα νέο σύνθετο επίθετο ή ουσιαστικό.

Μονάδες 12

Β4.    α) Με ποια νοηματική σχέση συνδέονται μεταξύ τους η τρίτη και η τέταρτη παράγραφος του κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. (Μονάδες 3)

             β) «οι φιλοδοξίες διαφόρων ηγετών να επεκτείνουν την κυριαρχία τους σε ευρύτερες μάζες πληθυσμού και σε μεγαλύτερες γεωγραφικές εκτάσεις προκάλεσαν σφοδρές συγκρούσεις»: Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. (Μονάδες 4) 

Μονάδες 7

Γ1.    Συμμετέχετε σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα, κατά τη διάρκεια του οποίου νέοι και νέες από όλη την Ευρώπη συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες, για να συζητήσουν σχετικά με τις προοπτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκπρόσωπος της Ελλάδας καλείστε να εκφωνήσετε μια ομιλία (500 - 600 λέξεων), στην οποία θα αναλύσετε:

α) τους στόχους που, κατά τη γνώμη σας, πρέπει να υιοθετήσουν ως βασική προτεραιότητα οι πολιτικές ηγεσίες των κρατών της Ευρώπης, ώστε να υλοποιηθεί το όραμα για μια πραγματικά Ενωμένη Ευρώπη

β) τους τρόπους με τους οποίους θα επιτευχθεί η ευόδωση αυτών των στόχων.

Μονάδες 40

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΉ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2018

Κείμενο:

Αποτελεί κοινή παραδοχή ότι η ειρήνη ενσαρκώνει την πνευματική και υλική ευημερία, ότι αναβαθμίζει το βιοτικό επίπεδο ενός λαού και γενικά προωθεί και συντελεί στην άνθηση κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας. Όμως, πολλοί προσπαθώντας να την ανατρέψουν, διατυπώνουν την άποψη: «Αν θέλεις ειρήνη, ετοίμασε πόλεμο». Παρά τα σημερινά κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα, θιασώτες της φράσης «Αν θέλεις ειρήνη, ετοίμασε πόλεμο» είναι σχεδόν όλα τα κράτη της γης, υπό την επήρεια βέβαια μεγάλων οικονομικών υπερδυνάμεων.

 Και, όταν λέμε ότι τα κράτη προωθούν το σύνθημα αυτό, εννοούμε βέβαια τους ηγέτες των κρατών αυτών, που δεν είναι απαραίτητο να έχουν αναδειχτεί μέσα από τη συντριπτική πλειοψηφία του λαού τους. Κατά φυσική συνέπεια, στις περιπτώσεις αυτές οι ενέργειές τους που προωθούν τον πόλεμο - με το πρόσχημα ότι μόνο κατ’ αυτόν τον τρόπο προασπίζουν την ειρήνη - δεν αντιπροσωπεύουν τις αντιλήψεις του λαού τους. Γιατί ο λαός είναι αυτός που δεινοπαθεί από έναν ολέθριο πολεμικό σπαραγμό, που ζει έντονα την αμείλικτη ψυχολογική, συναισθηματική και οικονομική σύσφιξη που απορρέει ασταμάτητα απ’ τη σημερινή πυρετώδη παρασκευή των εξοπλισμών, η οποία «κυοφορεί» μια στρατιωτική σύγκρουση που είναι βέβαιο ότι θα συμπαρασύρει ολόκληρη την ανθρωπότητα.

 Πολλοί μάλιστα προχωρούν ένα βήμα παραπέρα, διατυπώνοντας την άποψη ότι με την αδιάκοπη επικράτηση της ειρήνης η ιστορική πορεία του ανθρώπου πάνω στη γη χάνει τη δυναμικότητά της. Επομένως, ο πόλεμος σε μια τέτοια στιγμή έρχεται να ταράξει τα πνεύματα, να προωθήσει κοινωνικές και οικονομικές ανακατατάξεις, να μετατοπίσει συμφέροντα και τελικά να καταστήσει την ανθρώπινη πορεία ανοδική και περισσότερο δημιουργική. Αναμφισβήτητα, είναι πολύ σκληρό για τον οποιονδήποτε απλό άνθρωπο να συγκατανεύσει σε μια τέτοια αρνητική παραδοχή. Γιατί ο πόλεμος πάντα έχει την απάνθρωπη δύναμη να θυσιάσει στο βωμό μιας βίαιης και δήθεν «επιβεβλημένης» εξέλιξης πλήθος ανθρώπινες ζωές που θα μπορούσαν να αναμορφώσουν την ανθρώπινη κοινωνία με την πνευματική και υλική τους εργασία, με το στοχασμό τους και με την αποφασιστικότητά τους.

 Οπωσδήποτε, ο θεωρητικός αυτός διαλογισμός έχει ζωντανέψει πολλές φορές μέσα στην Ιστορία. Στην εποχή μας, ωστόσο, που διακρίνεται για την αλματώδη τεχνολογική ανάπτυξη, που απόγειό της αποτελεί η διάσπαση του ατόμου και η απελευθέρωση της τεράστιας ατομικής και πυρηνικής ενέργειας και η κατάκτηση του διαστήματος, διαμορφώνονται τελείως διαφορετικά δεδομένα από εκείνα που υπήρχαν στις παρελθούσες εποχές. Γιατί σήμερα μια παγκόσμια πολεμική σύρραξη δεν θα σήμαινε απλώς την τελειωτική καταστροφή των υλικών επιτευγμάτων του σύγχρονου ανθρώπου, μα και τον ίδιο τον αφανισμό του και κάθε άλλου βέβαια ζωντανού οργανισμού. Έτσι, αν συντελεστεί μια τέτοια ανελέητη απώλεια των πάντων, πώς είναι δυνατόν εμείς, οι σημερινοί άνθρωποι, να προφέρουμε με απάθεια και συγκατάβαση το σύνθημα «αν θέλεις ειρήνη, ετοίμασε πόλεμο»;

Ευτυχώς, πληθαίνουν διαρκώς οι άνθρωποι που αντιλαμβάνονται ότι οι εξοπλισμοί υπονομεύουν την παγκόσμια ειρήνη και ότι εξυπηρετούν οικονομικά συμφέροντα. Έτσι, λοιπόν, διατρανώνουν τη φωνή τους ενάντια στους εξοπλισμούς, απαιτώντας την οριστική κατάπαυσή τους και διακηρύσσοντας το πανανθρώπινο αίτημα της πολυπόθητης ειρήνης. Οπωσδήποτε, αυτή η πρωτοβουλία από μέρους τους αποκαλύπτει το θάρρος που τους διακατέχει και το γεγονός ότι η ανωριμότητα γι’ αυτούς όσον αφορά το καίριο και καυτό θέμα των εξοπλισμών, έχει πια εξαλειφθεί. Γιατί έχουν πια συνειδητοποιήσει ότι το θέμα της ειρήνης, που τόσο καπηλεύονται κάθε λογής ηγέτες στις μέρες μας, πρέπει και μπορεί να διευθετηθεί σωστά μόνο με το δικό τους αγώνα, μόνο με τη δική τους ανάληψη ευθυνών, γιατί είναι θέμα τεράστιο που καθορίζει την παραπέρα έκβαση της ζωής τους. Μήπως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να τους ακολουθήσουμε όλοι;

(άρθρο ελαφρώς διασκευασμένο από το διαδίκτυο)

Α1.       Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100- 120 λέξεις).

Μονάδες 25

Β1.       Με βάση το κείμενο, να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α.        Οι ηγέτες που έχουν με το μέρος τους τη συντριπτική πλειοψηφία του λαού τους, υποστηρίζουν το σύνθημα «Αν θέλεις ειρήνη, ετοίμασε πόλεμο».

β.        Οι συνέπειες ενός πολέμου στη σύγχρονη εποχή δεν μπορούν να συγκριθούν με τις συνέπειες των πολέμων σε παλαιότερες εποχές.          

γ.        Σύμφωνα με ορισμένους, ο πόλεμος συμβάλλει στην εξέλιξη της ανθρώπινης πορείας. 

δ.        Όλοι οι άνθρωποι διατρανώνουν τη φωνή τους ενάντια στους εξοπλισμούς.

ε.         Ο αρθρογράφος στηλιτεύει τους ηγέτες που χρησιμοποιούν το όνομα της ειρήνης για ιδιοτελείς σκοπούς.  

Μονάδες 10

Β2.       α) Να εντοπίσετε δύο διαφορετικούς τρόπους ανάπτυξης της τελευταίας παραγράφου του κειμένου, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας.

Μονάδες 4

 β) Να προσδιορίσετε τη σημασία των παρακάτω διαρθρωτικών λέξεων:

όταν (2η παράγραφος)

Επομένως(3η παράγραφος)

Οπωσδήποτε (4η παράγραφος)

ωστόσο (4η παράγραφος)

Μονάδες 4

  Β3.       α) Να ξαναγράψετε τα παρακάτω αποσπάσματα, αντικαθιστώντας τις λέξεις που είναι τυπωμένες με έντονη γραφή με μια συνώνυμη:

i)    ...θιασώτες της φράσης «Αν θέλεις ειρήνη, ετοίμασε πόλεμο» είναι σχεδόν όλα τα κράτη της γης

ii)  …ο λαός είναι αυτός που δεινοπαθεί από έναν ολέθριο πολεμικό σπαραγμό, που ζει έντονα την αμείλικτη ψυχολογική σύσφιξη που απορρέει ασταμάτητα απ’ τη σημερινή πυρετώδη παρασκευή των εξοπλισμών

iii) … είναι πολύ σκληρό για τον οποιονδήποτε απλό άνθρωπο να συγκατανεύσει σε μια τέτοια αρνητική παραδοχή.

Μονάδες 5

β) Να ξαναγράψετε τα παρακάτω αποσπάσματα, αντικαθιστώντας τις υπογραμμισμένες λέξεις με μια αντώνυμη:

i)        και συντελεί στην άνθηση κάθε τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας.

ii)    Όμως, πολλοί προσπαθώντας να την ανατρέψουν, διατυπώνουν την άποψη: «Αν θέλεις ειρήνη, ετοίμασε πόλεμο».

iii)         με την αδιάκοπη επικράτηση της ειρήνης η ιστορική πορεία του ανθρώπου πάνω στη γη χάνει τη δυναμικότητά της.

iv)  ... είναι πολύ σκληρό για τον οποιονδήποτε απλό άνθρωπο να συγκατανεύσει σε μια τέτοια αρνητική παραδοχή.

v)                  ... αυτή η πρωτοβουλία από μέρους τους αποκαλύπτει το θάρρος

Μονάδες 5

Β4.       α) Να ερμηνεύσετε τη χρήση των σημείων στίξης στις παρακάτω περιπτώσεις:

i)       Όμως, πολλοί προσπαθώντας να την ανατρέψουν, διατυπώνουν την άποψη: «Αν θέλεις ειρήνη, ετοίμασε πόλεμο». (διπλή τελεία)

ii)           η οποία «κυοφορεί» μια στρατιωτική σύγκρουση (εισαγωγικά)

iii)         να θυσιάσει στο βωμό μιας δήθεν «επιβεβλημένης» (εισαγωγικά)

iv)          Μήπως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να τους ακολουθήσουμε όλοι; (ερωτηματικό)

Μονάδες 4

β) Στο παρακάτω απόσπασμα να εντοπίσετε την αναφορική πρόταση που υπάρχει και να προσδιορίσετε το είδος της, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας:

Γιατί έχουν πια συνειδητοποιήσει ότι το θέμα της ειρήνης, που τόσο καπηλεύονται κάθε λογής ηγέτες στις μέρες μας, πρέπει και μπορεί να διευθετηθεί σωστά μόνο με το δικό τους αγώνα.

Μονάδες 3

Γ1.       Ως μέλος μιας φιλειρηνικής οργάνωσης, καλείστε σε μια ημερίδα που διεξάγεται στον Δήμο σας με θέμα την αναγκαιότητα της ειρήνης. Στην ομιλία σας (500-600 λέξεις) να αναπτύξετε τις απόψεις σας για τα παρακάτω θέματα:

α) Για ποιους λόγους πολλοί από τους σύγχρονους ανθρώπους δείχνουν εξοικείωση ή και αδιαφορία απέναντι στην πραγματικότητα του πολέμου;

β) Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληρούνται, ώστε να διασφαλιστεί η παγκόσμια ειρήνη;

Μονάδες 40

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΑΠΟ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ

Γ.    Αδίδακτο Κείμενο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι Η΄ 19 – 29

Ὁ δὲ Νικίας αἰσθόμενος τοῦτο καὶ ὁρῶν καθ᾽ ἡμέραν ἐπιδιδοῦσαν τήν τε τῶν πολεμίων ἰσχὺν καὶ τὴν σφετέραν ἀπορίαν, ἔπεμπε καὶ αὐτὸς ἐς τὰς Ἀθήνας ἀγγέλλων πολλάκις μὲν καὶ ἄλλοτε καθ᾽ ἕκαστα τῶν γιγνομένων, μάλιστα δὲ καὶ τότε, νομίζων ἐν δεινοῖς τε εἶναι καί, εἰ μὴ ὡς τάχιστα ἢ σφᾶς μεταπέμψουσιν ἢ ἄλλους μὴ ὀλίγους ἀποστελοῦσιν, οὐδεμίαν εἶναι σωτηρίαν. Φοβούμενος δὲ μὴ οἱ πεμπόμενοι ἢ κατὰ τὴν τοῦ λέγειν ἀδυναμίαν ἢ καὶ μνήμης ἐλλιπεῖς γιγνόμενοι ἢ τῷ ὄχλῳ πρὸς χάριν τι λέγοντες οὐ τὰ ὄντα ἀπαγγέλλωσιν, ἔγραψεν ἐπιστολήν, νομίζων οὕτως ἂν μάλιστα τὴν αὑτοῦ γνώμην μαθόντας τοὺς Ἀθηναίους βουλεύσασθαι περὶ τῆς ἀληθείας.

Γ1.   Να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το παραπάνω αρχαίο κείμενο.

Μονάδες 20

Γ2.   Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:

Νικίας: τη γενική ενικού

ἰσχὺν: την ονομαστική πληθυντικού

τὴν σφετέραν: τη δοτική ενικού της αντωνυμίας στο ίδιο γένος του β΄ προσώπου για πολλούς κτήτορες  

τάχιστα: τον συγκριτικό βαθμό του επιρρήματος

ἐλλιπεῖς: την αιτιατική πληθυντικού του ουδετέρου γένους

αἰσθόμενος           το γ΄ πληθυντικό οριστικής στον ίδιο χρόνο

ἐπιδιδοῦσαν         το β΄ ενικό προστακτικής αορίστου β΄ στην ίδια φωνή

μεταπέμψουσιν     το γ΄ πληθυντικό υποτακτικής του παθητικού αορίστου

ἀποστελοῦσιν       τη γενική πληθυντικού της μετοχής αορίστου στο θηλυκό γένος στην ίδια φωνή 

ἀπαγγέλλωσιν      το απαρέμφατο του παρακειμένου στη μέση φωνή

Γ3.  α) Να αναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο των παρακάτω λέξεων του αδίδακτου κειμένου: τὴν σφετέραν, τῶν γιγνομένων, ἐν δεινοῖς, σωτηρίαν, τοῦ λέγειν, ἐλλιπεῖς.

Μονάδες 6

β) (Κῦρος) νομίζων οὕτως ἂν μάλιστα τὴν αὑτοῦ γνώμην μαθόντας τοὺς Ἀθηναίους βουλεύσασθαι περὶ τῆς ἀληθείας: Να μεταφέρετε την παραπάνω περίοδο στον ευθύ λόγο.

Μονάδες 4

Bonus ασκήσεις!

1.  Να μεταφέρετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ:

▪ Ὁ Νικίας ὁρῶν καθ᾽ ἡμέραν ἐπιδιδοῦσαν τήν τε τῶν πολεμίων ἰσχὺν καὶ τὴν σφετέραν ἀπορίαν

2.  Να ξαναγράψετε το παρακάτω απόσπασμα, αφού αναλύσετε τις υπογραμμισμένες μετοχές σε αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις:

▪   Ὁ Νικίας αἰσθόμενος τοῦτο καὶ ὁρῶν καθ᾽ ἡμέραν ἐπιδιδοῦσαν τήν τῶν πολεμίων ἰσχὺν, ἔπεμπε καὶ αὐτὸς ἐς τὰς Ἀθήνας

3.  Να μεταφέρετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο εξαρτώντας τον από το «Θουκυδίδης ἔλεγεν» με όλους τους δυνατούς τρόπους.

▪  Ὁ Νικίας φοβούμενος μὴ οἱ πεμπόμενοι ἢ κατὰ τὴν τοῦ λέγειν ἀδυναμίαν ἢ καὶ μνήμης ἐλλιπεῖς γιγνόμενοι ἢ τῷ ὄχλῳ πρὸς χάριν τι λέγοντες οὐ τὰ ὄντα ἀπαγγέλλωσιν, ἔγραψεν ἐπιστολήν.

4.  Στο παρακάτω απόσπασμα να εντοπίσετε τον υποθετικό λόγο και να τον χαρακτηρίσετε:

▪ νομίζων ἐν δεινοῖς τε εἶναι καί, εἰ μὴ ὡς τάχιστα ἢ σφᾶς μεταπέμψουσιν ἢ ἄλλους μὴ ὀλίγους ἀποστελοῦσιν, οὐδεμίαν εἶναι σωτηρίαν.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2017

A. Κείμενα:

1. Κείμενο από το πρωτότυπο: Θουκυδίδου, Ἱστορίαι, κεφάλαιο 74

1        Διαλιπούσης δ᾿ ἡμέρας μάχη αὖθις γίγνεται καὶ νικᾷ ὁ δῆμος χωρίων τε ἰσχύι καὶ πλήθει προύχων· αἵ τε γυναῖκες αὐτοῖς τολμηρῶς ξυνεπελάβοντο βάλλουσαι ἀπὸ τῶν οἰκιῶν τῷ κεράμῳ καὶ παρὰ φύσιν ὑπομένουσαι τὸν θόρυβον.

2        Γενομένης δὲ τῆς τροπῆς περὶ δείλην ὀψίαν, δείσαντες οἱ ὀλίγοι μὴ αὐτοβοεὶ ὁ δῆμος τοῦ τε νεωρίου κρατήσειεν ἐπελθὼν καὶ σφᾶς διαφθείρειεν, ἐμπιπρᾶσι τὰς οἰκίας τὰς ἐν κύκλῳ τῆς ἀγορᾶς καὶ τὰς ξυνοικίας, ὅπως μὴ ᾖ ἔφοδος, φειδόμενοι οὔτε οἰκείας οὔτε ἀλλοτρίας, ὥστε καὶ χρήματα πολλὰ ἐμπόρων κατεκαύθη καὶ ἡ πόλις ἐκινδύνευσε πᾶσα διαφθαρῆναι, εἰ ἄνεμος ἐπεγένετο τῇ φλογὶ ἐπίφορος ἐς αὐτήν.

3        Καὶ οἱ μὲν παυσάμενοι τῆς μάχης ὡς ἑκάτεροι ἡσυχάσαντες τὴν νύκτα ἐν φυλακῇ ἦσαν· καὶ ἡ Κορινθία ναῦς τοῦ δήμου κεκρατηκότος ὑπεξανήγετο, καὶ τῶν ἐπικούρων οἱ πολλοὶ ἐς τὴν ἤπειρον λαθόντες διεκομίσθησαν.

2. Κείμενο από μετάφραση: Θουκυδίδη, Ἱστορία, Παθολογία πολέμου (3. 82, § 8)

Αιτία όλων αυτών ήταν η φιλαρχία που έχει ρίζα την πλεονεξία και την φιλοδοξία που έσπρωχναν τις φατρίες ν' αγωνίζονται με λύσσα. Οι αρχηγοί των κομμάτων, στις διάφορες πολιτείες, πρόβαλλαν ωραία συνθήματα. Ισότητα των πολιτών από την μια μεριά, σωφροσύνη της αριστοκρατικής διοίκησης από την άλλη. Προσποιούνταν έτσι ότι υπηρετούν την πολιτεία, ενώ πραγματικά ήθελαν να ικανοποιήσουν προσωπικά συμφέροντα και αγωνίζονταν με κάθε τρόπο να νικήσουν τους αντιπάλους τους. Τούτο τους οδηγούσε να κάνουν τα φοβερότερα πράματα επιδιώκοντας να εκδικηθούν τους αντιπάλους τους, όχι ως το σημείο που επιτρέπει η δικαιοσύνη ή το συμφέρον της πολιτείας, αλλά κάνοντας τις αγριότερες πράξεις, με μοναδικό κριτήριο την ικανοποίηση του κόμματος τους. Καταδίκαζαν άνομα τους αντιπάλους τους ή άρπαζαν βίαια την εξουσία, έτοιμοι να κορέσουν το μίσος τους. Καμιά από τις δύο παρατάξεις δεν είχε κανέναν ηθικό φραγμό κ' εκτιμούσε περισσότερο όσους κατόρθωναν να κρύβουν κάτω από ωραία λόγια φοβερές πράξεις. Όσοι πολίτες ήταν μετριοπαθείς θανατώνονταν από την μια ή την άλλη παράταξη, είτε επειδή είχαν αρνηθεί να πάρουν μέρος στον αγώνα είτε επειδή η ιδέα και μόνο ότι θα μπορούσαν να επιζήσουν προκαλούσε εναντίον τους τον φθόνο.

(Μετάφραση: Άγγελος Βλάχος)

Να απαντήσετε σε όλες τις παρακάτω ερωτήσεις:

Β1.   Να μεταφράσετε από το αρχαίο κείμενο το παρακάτω απόσπασμα: «Διαλιπούσης δ᾿ ἡμέρας μάχη… οὔτε οἰκείας οὔτε ἀλλοτρίας».

Μονάδες 30

Β2.     Ποια ήταν η στάση των γυναικών κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης των δημοκρατικών με τους ολιγαρχικούς; (μονάδες 10) Πώς ερμηνεύετε την έκφραση «παρά φύσιν»; (μονάδες 5)  

Μονάδες 15

Β3.     Εξηγήστε τους λόγους που ώθησαν τους ολιγαρχικούς στον εμπρησμό της περιοχής γύρω από την αγορά. (μονάδες 9) Πώς κρίνετε την ενέργεια αυτή; (μονάδες 6)

 Μονάδες 15

Β4.   Αφού μελετήσετε τα παραπάνω κείμενα (πρωτότυπο και μεταφρασμένο), να περιγράψετε τη συμπεριφορά των πολιτών και των πολιτικών αρχηγών κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου που ξέσπασε στην Κέρκυρα.  

Μονάδες 10

Β5.     α) Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να βρείτε στο αρχαίο κείμενο μία (1) λέξη ετυμολογικά συγγενική: δεισιδαιμονία, καύση, φθορά, βλήμα, νοικοκυρά, άπορος. (μονάδες 6)

      β) ναῦς, κρατήσειεν:  Για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις να δώσετε δύο (2) ομόρριζες (απλές ή σύνθετες) της νέας ελληνικής γλώσσας. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Β6.      Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:

αἱ γυναῖκες           τη δοτική πληθυντικού

τῶν οἰκιῶν           την ονομαστική πληθυντικού

ἡ πόλις                 την αιτιατική ενικού

ὁ ἄνεμος               τη δοτική ενικού

ἡ ναῦς                  την κλητική ενικού

νικᾷ                   το α΄ πληθυντικό της οριστικής μέλλοντα στην ίδια φωνή

βάλλουσαι         το απαρέμφατο του αορίστου β΄ στην ίδια φωνή          

κρατήσειεν        το β΄ ενικό της προστακτικής ενεστώτα στην ίδια φωνή

διαφθείρειεν     το β΄ πληθυντικό οριστικής παρατατικού στην ίδια φωνή

ἐκινδύνευσε       το α΄ ενικό της ευκτικής στον ίδιο χρόνο στην ίδια φωνή

Μονάδες 10

Β7.      Να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον παρακάτω πίνακα, αφού συμπληρώσετε τα κενά με το συντακτικό ρόλο της κάθε λέξης:

μάχη               είναι …………………. στο  …………………

τάς οἰκίας          είναι ……………………. στο  …………………

πολλὰ            είναι …………………………. στο  ……………

πᾶσα             είναι ………………………. στο  ……………….

τῶν ἐπικούρων      είναι …………………. στο  …………………

Μονάδες 10