ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ 2017 ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

Διδαγμένο κείμενο: Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (Β3, 1-2/Β6, 1-4)

Σημεῖον δὲ δεῖ ποιεῖσθαι τῶν ἕξεων τὴν ἐπιγινομένην ἡδονὴν ἢ λύπην τοῖς ἔργοις· ὁ μὲν γὰρ ἀπεχόμενος τῶν σωματικῶν ἡδονῶν καὶ αὐτῷ τούτῳ χαίρων σώφρων, ὁ δ’ ἀχθόμενος ἀκόλαστος, καί ὁ μὲν ὑπομένων τὰ δεινὰ καὶ χαίρων ἢ μὴ λυπούμενός γε ἀνδρεῖος, ὁ δὲ λυπούμενος δειλός. Περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας ἐστὶν ἡ ἠθικὴ ἀρετή· διὰ μὲν γὰρ τὴν ἡδονὴν τὰ φαῦλα πράττομεν, διὰ δὲ τὴν λύπην τῶν καλῶν ἀπεχόμεθα. Διὸ δεῖ ἦχθαί πως εὐθὺς ἐκ νέων, ὡς ὁ Πλάτων φησίν, ὥστε χαίρειν τε καὶ λυπεῖσθαι οἷς δεῖ· ἡ γὰρ ὀρθὴ παιδεία αὕτη ἐστίν.

Δεῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως εἰπεῖν, ὅτι ἕξις, ἀλλὰ καὶ ποία τις. Ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή, οὗ ἂν ᾖ ἀρετή, αὐτό τε εὖ ἔχον ἀποτελεῖ καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν, οἷον ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετὴ τόν τε ὀφθαλμὸν σπουδαῖον ποιεῖ καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ· τῇ γὰρ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετῇ εὖ ὁρῶμεν. Ὁμοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετὴ ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ καὶ ἀγαθὸν δραμεῖν καὶ ἐνεγκεῖν τὸν ἐπιβάτην καὶ μεῖναι τοὺς πολεμίους. Εἰ δὴ τοῦτ’ ἐπὶ πάντων οὕτως ἔχει, καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ εἴη ἂν ἡ ἕξις ἀφ’ ἧς ἀγαθὸς ἄνθρωπος γίνεται καὶ ἀφ’ ἧς εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει.

Α1. Από το παραπάνω κείμενο να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας... ἀρετῇ εὖ ὁρῶμεν.»

Μονάδες 10

Β1.  Ποια είναι η σχέση ηθικής αρετής και ηδονής - λύπης και πώς την εξηγεί ο Αριστοτέλης στο κείμενο που σας δίνεται;

Μονάδες 15

Β2. α) «Δεῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως εἰπεῖν … τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει.»: Αντλώντας στοιχεία από το παραπάνω απόσπασμα, να προσδιορίσετε τα χαρακτηριστικά της «ἀρετῆς» που τη διαφοροποιούν από τις άλλες «ἕξεις». (Μονάδες 10)

β) «Εἰ δὴ τοῦτ’ ἐπὶ πάντων οὕτως ἔχει, καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ εἴη ἂν ἡ ἕξις ἀφ’ ἧς ἀγαθὸς ἄνθρωπος γίνεται καὶ ἀφ’ ἧς εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει.»: Λαμβάνοντας υπόψη τη διατύπωση του παραπάνω αποσπάσματος, σε ποια συμπεράσματα μπορείτε να καταλήξετε για τον Αριστοτέλη ως φιλόσοφο - επιστήμονα; (Μονάδες 5)

Μονάδες 15

Β3. α) Πού οφείλουν το όνομά τους τα Ηθικά Νικομάχεια και ποιο θέμα εξετάζει διεξοδικά ο φιλόσοφος στο Α’ βιβλίο του έργου;

β) Να γράψετε στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω θέσεις, τη λέξη Σωστό, αν είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν είναι λανθασμένη:

α.  O Εύδοξος από την Κνίδο επηρέασε θετικά τη σκέψη του Αριστοτέλη.

β.  Ο Θεόφραστος ίδρυσε σχολή με το όνομα Λύκειο.

γ.  Ο Αριστοτέλης υπήρξε όχι μόνο μαθητής στην Ακαδημία αλλά και δάσκαλος.

δ. Το 323 π.Χ. ο Αριστοτέλης αντιλαμβάνεται ότι η ζωή του στη Μακεδονία βρίσκεται μπροστά στον πιο μεγάλο κίνδυνο.  

ε. Τα Ηθικά Νικομάχεια συντίθενται κατά την τρίτη περίοδο της φιλοσοφικής δραστηριότητας του Αριστοτέλη.

Μονάδες 10

Β4.    Να αντιγράψετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω λέξεις και δίπλα στην καθεμία να καταγράψετε από το παραπάνω διδαγμένο κείμενο μία (1) ετυμολογικά συγγενή λέξη: κακούργος, εισακτέος, πρόφαση, αδιάφορος, απόρρητος, αχάριστος, ενδεής, διαμονή, διαδρομή, ανεύθυνος.

Μονάδες 10

Γ.    Αδίδακτο Κείμενο: Ἀνδοκίδης, Περὶ τῶν μυστηρίων, 32-33

Ο ρήτορας ζητά από τους δικαστές να αποδοθεί δικαιοσύνη.

Νομίσατε τοίνυν ἀσέβημα οὐδὲν ἔλαττον εἶναι τῶν μηδὲν ἠδικηκότων ἀσεβεῖν καταγνῶναι ἢ τοὺς ἠσεβηκότας μὴ τιμωρεῖσθαι.Ὥστ’ ἐγὼ ὑμῖν πολὺ μᾶλλον τῶν κατηγόρων πρὸς τοῖν θεοῖν ἐπισκήπτω, ὑπὲρ τε τῶν ἱερῶν ἃ εἴδετε, καὶ ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων οἳτινες τῆς ἑορτῆς ἕνεκα ἔρχονται δεῦρο· εἰ μέν τι ἠσέβηκα ἢ ὡμολόγηκα ἢ ἐμήνυσα κατά τινος ἀνθρώπων, ἢ ἄλλος τις περὶ ἐμοῦ, ἀποκτείνατέ με· οὐ παραιτοῦμαι· εἰ δὲ οὐδὲν ἡμάρτηταί μοι καὶ τοῦτο ὑμῖν ἀποδέδεικται σαφῶς, δέομαι ὑμῶν αὐτὸ φανερὸν τοῖς Ἕλλησι πᾶσι ποιῆσαι, ὡς ἀδίκως εἰς τόνδε τὸν ἀγῶνα κατέστην.

Γ1.    Να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το παραπάνω αρχαίο κείμενο.

Μονάδες 20

Γ2.    Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:

οὐδὲν                       τη δοτική του πληθυντικού στο αρσενικό γένος

οἳτινες                     την αιτιατική του πληθυντικού στο θηλυκό γένος

τῶν κατηγόρων        τη δοτική του ενικού

ἀδίκως                     το επίρρημα στον υπερθετικό βαθμό

τὸν ἀγῶνα                τη δοτική του πληθυντικού

καταγνῶναι    το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής στον ίδιο χρόνο στην ίδια φωνή

εἴδετε             το β΄ πληθυντικό πρόσωπο της ευκτικής του ενεστώτα στην ίδια φωνή

ἔρχονται        το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του αορίστου β΄

ἀποδέδεικται  το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή

δέομαι         το γ΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής παρατατικού στην ίδια φωνή

Μονάδες 10

Γ3.  α) Να αναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο των παρακάτω λέξεων του αδίδακτου κειμένου: μηδὲν, τῶν κατηγόρων, ἀνθρώπων, μοι, ὑμῖν, φανερὸν.

Μονάδες 6

β)       - ἢ τοὺς ἠσεβηκότας μὴ τιμωρεῖσθαι: Να αναλύσετε την παραπάνω μετοχή σε αντίστοιχη δευτερεύουσα πρόταση. (μονάδες 3)

        - δέομαι ὑμῶν αὐτὸ φανερὸν τοῖς Ἕλλησι πᾶσι ποιῆσαι: Να ξαναγράψετε την παραπάνω πρόταση, αφού μεταφέρετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ. (μονάδα 1) 

Μονάδες 4

ΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!

ΤΡΟΧΑΙΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ

Στον σύγχρονο τρόπο ζωής οι μετακινήσεις γίνονται κυρίως με αυτοκίνητο. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιστοιχούν 488 αυτοκίνητα ανά 1000 κατοίκους. Ο μέσος κάτοικος της Ε.Ε. κάνει περίπου 0.5 χλμ. την ημέρα με το ποδήλατο, περπατάει περίπου 1 χλμ. ενώ διανύει 27.5 χλμ. με το αυτοκίνητο. Οι επιπτώσεις στην υγεία από τον σύγχρονο τρόπο μετακίνησης μπορεί να είναι βραχυπρόθεσμες (π.χ. τραυματισμοί από τροχαία) και μακροπρόθεσμες (π.χ. νοσήματα που συσχετίζονται με θόρυβο, καθιστική ζωή και ρύπανση κ.α.)

Τα τροχαία αποτελούν παγκοσμίως την πρώτη αιτία ακούσιου θανάτου από τραυματισμό. Στην Ελλάδα κάθε χρόνο τραυματίζονται 30.000 άνθρωποι. Μία σημαντική παράμετρος του προβλήματος των τραυματισμών από τροχαία, με ιδιαίτερη σημασία, είναι ότι ο μεγαλύτερος αριθμός θυμάτων (40%) είναι μεταξύ 15-34 ετών. Δηλαδή πλήττεται κυρίως η πιο παραγωγική ηλικία της χώρας μας που αποτελεί το μέλλον και τις ελπίδες μας. Άλλο ένα σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από την ανάλυση των στοιχείων είναι ότι ανάμεσα στους χρήστες των οδών υπάρχουν ευπαθείς ομάδες, δηλαδή ομάδες υψηλού κινδύνου : οι πεζοί, οι δικυκλιστές, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία και τα παιδιά. 

Οι αιτίες των ατυχημάτων συνοψίζονται σε τρεις κύριες κατηγορίες: η πρώτη αφορά το όχημα, η δεύτερη το οδικό δίκτυο και το περιβάλλον και η τρίτη τον ανθρώπινο παράγοντα (χρήστες της οδού). Σε κάθε κατηγορία έχουμε τη φάση πριν από το ατύχημα, τη φάση κατά τη διάρκεια του ατυχήματος και τη φάση αφού έχει συμβεί το ατύχημα. Μια ολοκληρωμένη στρατηγική πρόληψης περιλαμβάνει προσπάθειες βελτίωσης σε όλες τις κατηγορίες και σε όλες τις φάσεις.

Σύμφωνα, λοιπόν, με την παραπάνω λογική, σχετικά με το όχημα στόχος οφείλει να είναι οι βελτιώσεις που έχουν σκοπό να αυξήσουν την ασφαλή οδική συμπεριφορά πριν από το ατύχημα, την αύξηση της παθητικής ασφάλειας κατά τη διάρκεια του ατυχήματος και τη δυνατότητα εύκολου απεγκλωβισμού μετά το ατύχημα.

Αντίστοιχα, σχετικά με την οδό και το περιβάλλον στόχος είναι η βελτίωση των δρόμων και της σήμανσης στην πρώτη φάση, η πρόκληση μικρότερης δυνατόν βλάβης κατά τη διάρκεια του ατυχήματος (προστατευτικές μπάρες) και η εύκολη πρόσβαση των οχημάτων βοήθειας, αφού έχει συμβεί το ατύχημα.

Όσον αφορά την ανθρώπινη συμπεριφορά στην πρώτη φάση, δηλαδή πριν από το ατύχημα – που είναι και το πιο σημαντικό σημείο – στόχος επιβάλλεται να είναι η εκπαίδευση του χρήστη για την απόκτηση σωστής οδικής συμπεριφοράς και κυκλοφοριακής παιδείας. Να κινείται σωστά ακολουθώντας τους κανόνες οδικής κυκλοφορίας και να συνειδητοποιήσει τη συμπεριφορά εκείνη που χαρακτηρίζεται ως ριψοκίνδυνη και αυξάνει την πιθανότητα ατυχήματος, είτε κινείται ως οδηγός είτε ως πεζός. Σχετικά με τη φάση κατά την οποία συμβαίνει το ατύχημα σκοπός είναι να συνειδητοποιήσει ο χρήστης της οδού τα μέσα προστασίας τα οποία θα τον προφυλάξουν καλύτερα, μειώνοντας στο ελάχιστο τη σωματική βλάβη. Στην τρίτη φάση, μετά το ατύχημα, η εκπαίδευση εστιάζεται στην απόκτηση στοιχειωδών γνώσεων παροχής πρώτων βοηθειών.

Είναι γεγονός ότι η εκπαίδευση από πολύ μικρή ηλικία είναι ο μόνος σίγουρος τρόπος για τη δραστική μείωση των τροχαίων ατυχημάτων. Εκπαιδεύοντας χρήστες της οδού με πλήρη επίγνωση των συνεπειών ενός τροχαίου ατυχήματος, είναι πιθανόν στο μέλλον να μην έχουμε θύματα από αυτή τη μάστιγα, η οποία τείνει να αποκτήσει διαστάσεις επιδημίας.

(από άρθρο στον ημερήσιο Τύπο, διασκευή)

Α.      Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Β1.    Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη, σύμφωνα πάντα με το κείμενο.

               

α)      Τα στατιστικά στοιχεία αποδεικνύουν ότι ο μέσος κάτοικος της Ε.Ε. χρησιμοποιεί κυρίως το αυτοκίνητο.

β)      Ένα σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από την ανάλυση των στοιχείων είναι ότι οι χρήστες των οδών αποτελούνται κυρίως από υπάρχουν ευπαθείς ομάδες.

γ)      Η σήμανση στους δρόμους δεν χρειάζεται βελτίωση.

δ)      Οι προστατευτικές μπάρες συμβάλλουν στην πρόκληση της μικρότερης δυνατόν βλάβης κατά τη διάρκεια του ατυχήματος.

ε)      Η εκπαίδευση από πολύ μικρή ηλικία είναι πιθανό να συμβάλει στη δραστική μείωση των τροχαίων ατυχημάτων.

Β2.    Να εντοπίσετε τον τρόπο ανάπτυξης της 3^ης παραγράφου, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας.

Β3.    α) Για κάθε λέξη τυπωμένη με έντονη γραφή να δώσετε μια συνώνυμη, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο κείμενο.

          β) Για κάθε υπογραμμισμένη λέξη να δώσετε ένα αντώνυμο, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο κείμενο.

γ) κατοίκους, παγκοσμίως, ατυχημάτων, σύμφωνα, απόκτηση, κυκλοφοριακής, παροχής, επιδημίας: Χρησιμοποιώντας το β΄ συνθετικό των παραπάνω λέξεων ως α΄ συνθετικό, να σχηματίσετε ένα νέο σύνθετο ουσιαστικό ή επίθετο.

Β5.   Στην παρακάτω περίοδο να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης (ενεργητική ή παθητική) και να τη μεταφέρετε στην αντίθετή της:

«      …σκοπός είναι να συνειδητοποιήσει ο χρήστης της οδού τα μέσα προστασίας τα οποία θα τον προφυλάξουν καλύτερα.

Β6.   Να εξηγήσετε τη χρήση της διπλής παύλας, της διπλής τελείας και της παρένθεσης στις παρακάτω περιόδους:

«      Οι επιπτώσεις στην υγεία από τον σύγχρονο τρόπο μετακίνησης μπορεί να είναι βραχυπρόθεσμες (π.χ. τραυματισμοί από τροχαία)

«      Άλλο ένα σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από την ανάλυση των στοιχείων είναι ότι ανάμεσα στους χρήστες των οδών υπάρχουν ευπαθείς ομάδες, δηλαδή ομάδες υψηλού κινδύνου : οι πεζοί, οι δικυκλιστές, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία και τα παιδιά. 

«      Όσον αφορά την ανθρώπινη συμπεριφορά στην πρώτη φάση, δηλαδή πριν από το ατύχημα – που είναι και το πιο σημαντικό σημείο – στόχος επιβάλλεται να είναι η εκπαίδευση του χρήστη.

Γ.         Το σχολείο σας διοργανώνει εκδήλωση με θέμα «Κυκλοφοριακή Αγωγή». Να συνθέσετε μια ομιλία (500-600 λέξεων), στην οποία:

α) θα αναλύετε τις συνέπειες που προκύπτουν από τα τροχαία ατυχήματα τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία και  

β) θα προτείνετε τρόπους με τους οποίους μπορεί να αμβλυνθεί το φαινόμενο των τροχαίων ατυχημάτων. 

mso-bidi-font-weight:normal'>β) θα προτείνετε δράσεις με τις οποίες το σχολείο μπορεί να συμβάλει ώστε να ευαισθητοποιήσει τους νέους για τα τροχαία ατυχήματα. 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΤΡΟΧΑΙΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ

Οι οδηγοί «υψηλού κινδύνου»

Οι ηλικιακές, κοινωνικές, οικονομικές, ακόμη και ψυχολογικές παράμετροι που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του οδηγού - υπεύθυνου τροχαίου ατυχήματος προσδιορίζονται σε αναλυτική έρευνα καθηγητών πανεπιστημίου.

 «Πρωταθλητές» των τροχαίων ατυχημάτων οι νέοι κάτω των 22 ετών

Από την επεξεργασία των στοιχείων στην Ελλάδα, τα τροχαία συμβάντα για τα οποία ευθύνονται οι νέοι κάτω των 22 ετών είναι κατά 75% περισσότερο από το μέσο όρο. Εμπλέκονται σε ατυχήματα λόγω παραβίασης του ΚΟΚ (του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας) και κυρίως της υπέρβασης του ορίου ταχύτητας. Και, όπως έχει διαπιστωθεί, καθοριστικό ρόλο σε αυτή την «επιθετική» συμπεριφορά των νεαρών οδηγών έχουν οι εκκρίσεις ορισμένων ουσιών, των επονομαζόμενων «νευροδιαβιβαστών». Μία εξ αυτών, η ντοπαμίνη, ουσιαστικά ... οδηγεί τον οδηγό, καθώς τον παροτρύνει στην εξερεύνηση για νέες και έντονες καταστάσεις. Ενδεικτικό της υπερβολικής αυτοπεποίθησης και της υπερεκτίμησης των ικανοτήτων από τους νεαρούς οδηγούς είναι ότι οι 70 στους 100 νέους θεωρούν εαυτούς άσους του βολάν. Ακόμη, από τις μελέτες των συγκοινωνιολόγων προέκυψε ότι οι νέοι που εμφανίζονται ως επιρρεπείς σε τροχαία ατυχήματα χωρίζονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: όσοι νέοι ενδιαφέρονται υπερβολικά για τα αυτοκίνητα, όσοι οδηγούν για ευχαρίστηση ή επίδειξη και όσοι προέρχονται από οικογένειες που αντιμετωπίζουν προβλήματα κυρίως επικοινωνίας.

Οι μοιραίοι συνεπιβάτες

Από τις έρευνες των πανεπιστημιακών διαπιστώθηκε ότι στην ηλικία των 18 - 20 ο δείκτης ατυχημάτων είναι διπλάσιος από ό,τι στις άλλες ηλικίες, όταν υπάρχει συνομήλικος συνεπιβάτης. Η επιρροή αυτή είναι ακόμα μεγαλύτερη, αν υπάρχουν περισσότεροι από ένας νεαροί συνεπιβάτες, γιατί τότε υπάρχουν μάρτυρες που θα διαδώσουν την καλή ή κακή επίδοση στην οδήγηση του νεαρού οδηγού. Αυτοί είναι που θα τον παροτρύνουν στο ρίσκο της οδήγησης, αυτών την άποψη θα φοβάται στις νεανικές παρέες ο... εξεταζόμενος νεαρός οδηγός. Και αλίμονο αν τον πουν φρόνιμο και φοβητσιάρη...

Επιπρόσθετα, η οδήγηση από νεαρούς με τέτοια παρέα, σε νυκτερινές ώρες, θεωρείται συνδυασμός υψίστου κινδύνου, αφού πλέον εκτός των κακών παραινέσεων υπάρχει και ο χείριστος σύμβουλος οδήγησης: το οινόπνευμα! Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις των μελετητών, οι ίδιοι οδηγοί αυτής της ηλικίας οδηγούν με υπερβολική προσοχή και ασφάλεια, όταν συνοδεύονται από τους γονείς τους. Σε χώρες όπως ο Καναδάς και η Νέα Ζηλανδία απαγορεύεται η νυκτερινή οδήγηση ασυνόδευτων από ανθρώπους μεγάλης ηλικίας, νεαρών οδηγών.

Τα «ταξικά» ατυχήματα

Παρόλο που δεν μπορεί να συναχθούν σε ελληνικό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο ασφαλή συμπεράσματα με την παράθεση συγκεκριμένων αριθμητικών στοιχείων, διαπιστώνεται ότι τα ατυχήματα σε χαμηλού βιοτικού επιπέδου οδηγούς είναι περισσότερα από αυτά των οδηγών με μεγάλες οικονομικές δυνατότητες. Η διαφοροποίηση οφείλεται κυρίως στα καλύτερης ποιότητας οχήματα που οδηγούν οι πλουσιότεροι, τα οποία προσφέροντας υψηλότερα επίπεδα ενεργητικής οδικής ασφάλειας αποτρέπουν, σε αρκετές περιπτώσεις, θανατηφόρα τροχαία.

(άρθρο από τον ημερήσιο τύπο, διασκευή)

Α.      Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Β1. α) Να εντοπίσετε δύο διαφορετικούς τρόπους ανάπτυξης της 2^ης παραγράφου, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας με στοιχεία του κειμένου.

        β) Να δώσετε διαφορετικούς τίτλους στο κείμενο:

i) έναν τίτλο χωρίς κανένα σχόλιο

ii) έναν τίτλο που να δηλώνει αγανάκτηση.

Β2.    α) Για κάθε λέξη τυπωμένη με έντονη γραφή να δώσετε μια συνώνυμη, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο κείμενο.

          β) Για κάθε υπογραμμισμένη λέξη να δώσετε ένα αντώνυμο, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο κείμενο.

γ) οικονομικές, υπεύθυνου, ατυχήματα, υπερβολικής, οικογένειες, θανατηφόρα: Χρησιμοποιώντας το β΄ συνθετικό των παραπάνω λέξεων ως α΄ συνθετικό, να σχηματίσετε ένα νέο σύνθετο ουσιαστικό ή επίθετο.

Β3.   Στην παρακάτω περίοδο να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης (ενεργητική ή παθητική) και να τη μεταφέρετε στην αντίθετή της:

«      τότε υπάρχουν μάρτυρες οι οποίοι θα διαδώσουν την καλή ή κακή επίδοση στην οδήγηση του νεαρού οδηγού.

Β4.   Να εξηγήσετε τη χρήση των σημείων στίξης στις παρακάτω περιόδους:

«      «Πρωταθλητές» των τροχαίων ατυχημάτων οι νέοι κάτω των 22 ετών

«      ατυχήματα λόγω παραβίασης του ΚΟΚ (του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας)

« Και όπως έχει διαπιστωθεί, καθοριστικό ρόλο σε αυτή την «επιθετική» συμπεριφορά των νεαρών οδηγών έχουν οι εκκρίσεις ορισμένων ουσιών, των επονομαζόμενων «νευροδιαβιβαστών».

«      εκτός των κακών παραινέσεων υπάρχει και ο χείριστος σύμβουλος οδήγησης: το οινόπνευμα!

Β5.   Ακόμη, από τις μελέτες των συγκοινωνιολόγων προέκυψε ότι οι νέοι που εμφανίζονται ως επιρρεπείς σε τροχαία ατυχήματα χωρίζονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Να εντοπίσετε τη δευτερεύουσα αναφορική πρόταση και να χαρακτηρίσετε το είδος της.

Γ.         Με αφορμή τον τραυματισμό συμμαθητή σας σε τροχαίο ατύχημα, να συνθέσετε ένα άρθρο (500-600 λέξεων) για τη σχολική εφημερίδα, στο οποίο:

α) θα αναλύετε τους λόγους για τους οποίους πολλοί νέοι εμπλέκονται σε τροχαία ατυχήματα (είτε ως οδηγοί είτε ως πεζοί) και  

β) θα προτείνετε δράσεις με τις οποίες το σχολείο μπορεί να συμβάλει ώστε να ευαισθητοποιήσει τους νέους για τα τροχαία ατυχήματα. 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΛΚΟΟΛ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

Η κατανάλωση αλκοόλ σε πρώιμη ηλικία είναι ένα ανησυχητικό γνώρισμα των σχετικά πρόσφατων χρόνων, που αφορά σε ένα μεγάλο βαθμό τις χώρες του Δυτικού κόσμου καθώς επίσης και τη χώρα μας. Δεν είναι βέβαια πρωτοφανές το γεγονός ότι πολλοί έφηβοι δοκιμάζουν περιστασιακά διάφορες ουσίες - συμπεριλαμβανομένου και του αλκοόλ - αλλά σε πολλές περιπτώσεις η χρήση είναι μόνο περιστασιακή και προσωρινή, σταματά δηλαδή μετά από κάποιο σύντομο χρονικό διάστημα. Σε κάποιες άλλες (και δυστυχώς ολοένα και περισσότερες) περιπτώσεις, δεν παρατηρείται περιστασιακή χρήση αλλά κατάχρηση αλκοόλ και συχνά η συστηματική κατάχρηση οδηγεί σε εξάρτηση.

Πολλοί ερευνητές τονίζουν ότι το πρόβλημα της χρήσης αλκοόλ συνδέεται με τη γενικότερη «αναταραχή» της συμπεριφοράς κατά την εφηβεία. Σημειώνουν ότι «πρόκειται για τη γνώριμη σε όλους περίοδο της ζωής με χαρακτηριστικά όπως ο υπέρμετρος αυθορμητισμός, η έλλειψη συγκαταβατικότητας-συμβιβασμού με τα κοινωνικά δεδομένα αλλά και η διάθεση απόκτησης εμπειριών σχετικών με τις αισθήσεις.» Επιπλέον, ορισμένοι μελετητές αναφέρουν ότι τα προβαλλόμενα από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης πρότυπα σχετικά με τη χρήση αλκοόλ στην εφηβεία συμβάλλουν στην έξαρση του φαινομένου.

Ωστόσο, όλοι οι ερευνητές κάνουν ιδιαίτερη μνεία στην ευθύνη των γονιών. Οι γονείς που πίνουν οι ίδιοι ή που αντιμετωπίζουν ευνοϊκά ή απλά επιτρέπουν την κατανάλωση ποτού μπορεί να επιδρούν στην αρχική δοκιμή αλκοόλ ή στη μακροχρόνια χρήση του από τα παιδιά τους. Εκείνα τα παιδιά που έχουν ενημερωθεί σωστά ή προειδοποιηθεί για τα αποτελέσματα της χρήσης αλκοόλ από τους γονείς τους (ή και από το σχολείο), καθώς και τα παιδιά που έχουν μια στενότερη σχέση με τους γονείς, είναι λιγότερο πιθανό να ξεκινήσουν να πίνουν. Αντίθετα, η έλλειψη συμπαράστασης, ελέγχου και επικοινωνίας από την πλευρά των γονέων είναι άμεσα συνδεδεμένη τόσο με τη συχνότητα όσο και με την ποσότητα της κατανάλωσης ποτού. Επιπλέον, η σκληρή, ασταθής ή αντιφατική επιβολή πειθαρχίας ή η απόρριψη και η απομάκρυνση των γονιών από τα παιδιά μπορεί να επιφέρει σε αυτά προβλήματα αλκοολισμού.

Πόσο πρέπει να μας απασχολήσει το φαινόμενο της κατάχρησης ή απλά της χρήσης αλκοόλ στη διάρκεια της εφηβείας; Πόση έκταση έχει λάβει η κατανάλωση αλκοόλ σε νεαρές ηλικίες; Η αλήθεια είναι σοκαριστική! Οι ερευνητές καταλήγουν στο ότι το αλκοόλ είναι η ουσία που χρησιμοποιείται περισσότερο από τους εφήβους. Στην Ευρώπη και την Αμερική, ο μέσος όρος ηλικίας κατά την οποία τα αγόρια δοκιμάζουν αλκοόλ είναι τα 11 έτη ενώ τα κορίτσια τα 13 έτη. Μέχρι τα 14 χρόνια τους, συνολικά το 41% των παιδιών συνολικά έχει δοκιμάσει τουλάχιστον ένα ποτό. Εκτιμάται, μάλιστα, ότι πάνω από 3 εκατομμύρια έφηβοι είναι ήδη αλκοολικοί.

Η ψυχολόγος Candice Odgers του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, ψάχνοντας τα πιθανά αποτελέσματα της πρόωρης (δηλαδή, πριν από την ηλικία των 15 ετών) χρήσης αλκοόλ στην κατάσταση της υγείας κατά την ενήλικη ζωή, παρουσίασε μια μακροχρόνια έρευνα πάνω σε 1000 παιδιά, τα οποία παρακολουθούσε για περίπου 30 χρόνια. Τα ευρήματα της έρευνάς της επικεντρώνονταν στο γεγονός ότι οι έφηβοι που εκτίθενται σε χρήση αλκοόλ (και άλλων ουσιών) πριν από τα 15 τους χρόνια, αυξάνουν 3 φορές την πιθανότητα να εξαρτηθούν από τις ουσίες αυτές, να μολυνθούν από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους, να εμπλακούν σε τροχαία ατυχήματα και να διαπράξουν αξιόποινες πράξεις σε σχέση με εκείνους που δοκίμασαν το πρώτο τους ποτό στα 21. Επιπλέον, οι πιθανότητες ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης σε κορίτσια στην εφηβεία που κάνουν τακτική χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών πριν από τα 15 τους χρόνια αυξάνονται κατακόρυφα.

(άρθρο από τον ημερήσιο τύπο, διασκευή)

Α.      Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Β1.    Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη, σύμφωνα πάντα με το κείμενο.

               

α) Στις περισσότερες περιπτώσεις η χρήση αλκοόλ είναι περιστασιακή.

          β) Η περιστασιακή κατάχρηση αλκοόλ οδηγεί σε οδηγεί σε εξάρτηση.

γ) Τα βασικά χαρακτηριστικά της εφηβείας συνδέονται με τη χρήση αλκοόλ.

δ) Η ευθύνη των γονιών στην έξαρση του αλκοολισμού στην εφηβεία τονίζεται από ορισμένους ερευνητές.

ε) Η πλειοψηφία των παιδιών στην Ευρώπη και την Αμερική δεν έχει δοκιμάσει ούτε ένα ποτό μέχρι τα 14 τους χρόνια.

Β2.  α) Να εντοπίσετε δύο διαφορετικούς τρόπους ανάπτυξης της 3^ης παραγράφου, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας.

β) «Τα προβαλλόμενα από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης πρότυπα σχετικά με τη χρήση αλκοόλ στην εφηβεία συμβάλλουν στην έξαρση του φαινομένου» Χρησιμοποιώντας την παραπάνω φράση ως θεματική περίοδο, να συντάξετε μια παράγραφο 70-90 λέξεων.

Β3.  α) Η τέταρτη παράγραφος ξεκινά με τη διατύπωση δύο ερωτημάτων. Να αξιολογήσετε τη χρήση τους από τον αρθρογράφο.

        β) Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στο κείμενο;  Να αξιολογήσετε τη χρήση του από τον αρθρογράφο.

Β4.   α) Για κάθε λέξη τυπωμένη με έντονη γραφή να δώσετε μια συνώνυμη, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο κείμενο.

          β) Για κάθε υπογραμμισμένη λέξη να δώσετε ένα αντώνυμο, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο κείμενο.

         γ) κατάχρηση, περίοδο, έλλειψη, μακροχρόνια, αξιόποινες, επιφέρει: Χρησιμοποιώντας το β΄ συνθετικό των παραπάνω λέξεων ως α΄ συνθετικό, να σχηματίσετε ένα νέο σύνθετο ουσιαστικό.

Β5.   Στις παρακάτω περιόδους να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης (ενεργητική ή παθητική) και να τη μεταφέρετε στην αντίθετή της:

«      Τα παιδιά έχουν ενημερωθεί σωστά ή προειδοποιηθεί για τα αποτελέσματα της χρήσης αλκοόλ από τους γονείς τους.

«      Η ψυχολόγος παρουσίασε μια μακροχρόνια έρευνα πάνω σε 1000 παιδιά, τα οποία παρακολουθούσε για περίπου 30 χρόνια.

Β6.   Στην πρώτη και δεύτερη παράγραφο να εξηγήσετε τη χρήση των εισαγωγικών, της διπλής παύλας και της παρένθεσης.

Γ.         Το σχολείο σας διοργανώνει εκδήλωση με θέμα «Αλκοόλ και εφηβεία». Να συνθέσετε μια ομιλία, στην οποία:

α) θα αναλύετε τις πιθανές συνέπειες που έχει η χρήση αλκοόλ για τους εφήβους

β) θα προτείνετε τρόπους με τους οποίους μπορεί να αμβλυνθεί το φαινόμενο της χρήσης αλκοόλ από τους εφήβους.  

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ

[Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο]

Διατυπώνεται η άποψη πως όσον αφορά στην ενημέρωση και γενικότερα στη μετάδοση των πληροφοριών, το διαδίκτυο ως μέσο έχει αναμφισβήτητα ανατρέψει τον παραδοσιακό τρόπο που ξέραμε μέχρι πρόσφατα, με τα Μ.Μ.Ε. αποκλειστικά στη θέση του πομπού και τον πολίτη περιορισμένο στη θέση του δέκτη. Για πολλούς αναλυτές, μάλιστα, η εμφάνιση του Διαδικτύου εμπεριέχει την υπόσχεση της άπλετης πληροφόρησης, της ουσιαστικότερης επικοινωνίας και της βελτίωσης της ποιότητας του δημόσιου διαλόγου και κατ’ επέκταση της δημοκρατίας. Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, η τεχνολογία του Διαδικτύου αφ’ ενός θα αύξανε το εύρος της πληροφόρησης και αφ’ ετέρου θα έδινε τη δυνατότητα στους πολίτες να ανταλλάσσουν απόψεις και να ασκούν αμοιβαία κριτική. Όλα αυτά φυσικά θα ήταν προς όφελος των δημοκρατικών διαδικασιών και της κουλτούρας του πολιτικού διαλόγου, στην οποία βασίζεται η δημοκρατία.

Όμως, δυστυχώς σήμερα βλέπουμε ότι αυτές οι προβλέψεις δεν επαληθεύονται. Αντίθετα, στις μέρες μας σε μεγάλο βαθμό το Διαδίκτυο φαίνεται ότι προωθεί τη μονοσήμαντη πληροφόρηση, τον πολιτικό εξτρεμισμό και την υποβάθμιση του πολιτικού διαλόγου. Σύμφωνα με τον γνωστό πανεπιστημιακό Cass Sunstein, αυτό το οποίο είναι καθοριστικό με το Διαδίκτυο δεν είναι ότι δίνει τη δυνατότητα στον πολίτη να έχει περισσότερη πληροφόρηση. Ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι του δίνει τη δυνατότητα να αποκλείει την πληροφόρηση που δεν του αρέσει. «Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο με τη νέα τεχνολογία», γράφει, «είναι η αυξανόμενη δύναμη των καταναλωτών να "φιλτράρουν" αυτό που βλέπουν». Ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα αυτού του «φιλτραρίσματος» είναι ότι οι χρήστες εκτίθενται μόνο στην πληροφόρηση που τους είναι αρεστή. Σήμερα τα ιστολόγια που αναπτύσσονται ταχύτερα είναι εκείνα που έχουν μια μονοσήμαντη ιδεολογική και πολιτική τοποθέτηση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι αυτά ικανοποιούν τις προτιμήσεις των χρηστών τους. Επίσης, κάθε ιστολόγιο παραπέμπει τον αναγνώστη σε άλλα τα οποία υιοθετούν ανάλογη ιδεολογική τοποθέτηση.

Όμως, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι στο Διαδίκτυο κάθε χρήστης επιλέγει την πληροφόρηση που ενισχύει τις δικές του προκαταλήψεις, ενώ αποφεύγει να πληροφορείται για οτιδήποτε άλλο. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το φαινόμενο, το οποίο οι ψυχολόγοι ονομάζουν «ομαδική πόλωση», δηλαδή την τάση που έχουν οι άνθρωποι να υιοθετούν ακραίες απόψεις, όταν συνομιλούν μόνο με άτομα των ίδιων απόψεων. Το φαινόμενο της «ομαδικής πόλωσης» έχει τεκμηριωθεί με πολλά πειράματα. Υπάρχουν πολλές θεωρίες που έχουν προταθεί, για να εξηγήσουν το φαινόμενο της ομαδικής πόλωσης. Σύμφωνα με μια θεωρία, όταν τα άτομα συζητούν μόνο με άλλους που έχουν τις ίδιες απόψεις, ακούν νέα επιχειρήματα υπέρ των απόψεών τους, κάτι που τους κάνει να τις υιοθετούν με ακόμη μεγαλύτερο πάθος. Ακόμη, σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, τα άτομα προσπαθούν συνεχώς να ξεπεράσουν αλλήλους. Αν, για παράδειγμα, όλοι σε μια ομάδα συμφωνούν ότι, πρέπει να διατηρηθεί η μονιμότητα στον δημόσιο τομέα, σύντομα θα εμφανιστούν και αυτοί που θα υποστηρίζουν ότι πρέπει να επεκταθεί και στον ιδιωτικό.

Η τάση της ομαδικής πόλωσης ενισχύεται στο Διαδίκτυο και σύμφωνα με τον Sunstein παίρνει τη μορφή της «κυβερνοπόλωσης». «Το Διαδίκτυο», γράφει, «λειτουργεί για πολλούς ως το εκτροφείο του εξτρεμισμού, επειδή ακριβώς αυτοί που συμφωνούν επικοινωνούν μεταξύ τους με μεγαλύτερη ευκολία και συχνότητα». Αυτό το καθιστά ένα κατ’ εξοχήν μέσο παραπληροφόρησης. Στον βαθμό που προσφεύγεις μόνο στις ιστοσελίδες που ενισχύουν τις προκαταλήψεις σου, δεν σε ενδιαφέρει αν η πληροφόρηση για τους αντιπάλους είναι σωστή ή όχι ούτε πρόκειται ποτέ να την ελέγξεις.

Τ. Μίχας (επιμ.), εφημ. Ελευθεροτυπία, 7.12.2009 (διασκευή).

εξτρεμισμός: αρνητικός χαρακτηρισμός κάθε πολιτικής, η οποία συνίσταται σε υποστήριξη ή εφαρμογή ακραίων απόψεων.

Β1.     «Το διαδίκτυο ως μέσο έχει αναμφισβήτητα ανατρέψει τον παραδοσιακό τρόπο που ξέραμε μέχρι πρόσφατα, με τα Μ.Μ.Ε. αποκλειστικά στη θέση του πομπού και τον πολίτη περιορισμένο στη θέση του δέκτη.»: Να αναπτύξετε το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε 100-120 λέξεις.

Μονάδες 10

Β2.  Να εντοπίσετε δύο (2) τρόπους ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου του κειμένου, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας.

Μονάδες 6

Β3.  Με ποια συλλογιστική πορεία (παραγωγική ή επαγωγική) αναπτύσσεται η δεύτερη παράγραφος του κειμένου; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 4

Β4.   Να εντοπίσετε και να καταγράψετε δύο (2) διαφορετικούς τρόπους πειθούς στο παραπάνω κείμενο, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας.

Μονάδες 6

Β5. Να εντοπίσετε δύο (2) διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους επιτυγχάνεται η συνοχή ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη παράγραφο.

Μονάδες 6

Β6.      Να εντοπίσετε τρία (3) χαρακτηριστικά επιστημονικού λόγου στο κείμενο που σας δόθηκε.

Μονάδες 9 

Β7.   Σε δύο σημεία ο αρθρογράφος παραθέτει σε ευθύ λόγο τις απόψεις του γνωστού πανεπιστημιακού Cass Sunstein. Να ερμηνεύσετε αυτή την επιλογή του.

Μονάδες 8

Β8.     «φιλτράρουν», «ομαδική πόλωση»: Να εξηγήσετε τη χρήση εισαγωγικών στη διατύπωση της καθεμιάς από τις παραπάνω έννοιες.

Μονάδες 6

Β9.    «Επίσης, κάθε ιστολόγιο παραπέμπει τον αναγνώστη σε άλλα τα οποία υιοθετούν ανάλογη ιδεολογική τοποθέτηση.» Ποια σύνταξη προτιμά ο αρθρογράφος στην παραπάνω περίοδο και για ποιο λόγο; (Μονάδες 3) Να μεταφέρετε την περίοδο στην αντίθετη σύνταξη. (Μονάδες 6)

Μονάδες 9

Β10.  α) αναμφισβήτητα, άπλετης, προωθεί, μονοσήμαντη, υιοθετούν: Για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις να γράψετε ένα συνώνυμο.

β) αμοιβαία, όφελος , επαληθεύονται, αποκλείει , ενισχύεται: Για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις να γράψετε ένα αντώνυμο.

γ) άποψη, μετάδοση, δυστυχώς, λειτουργεί, προσφεύγεις, προσβολή: Χρησιμοποιώντας το β΄ συνθετικό ως α΄ συνθετικό να φτιάξετε από μία νέα σύνθετη λέξη.

Μονάδες 16

6. ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΄30 – ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ (1930)

6. ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΄30 – ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ (1930)

Η νεότερη ποίηση. εμφανίστηκε γύρω στα 1930 και καλλιεργήθηκε από τη γενιά του '30. Επηρεάστηκε από τα λογοτεχνικά ρεύματα του συμβολισμού (βλ. φυλλάδιο 5) και του υπερρεαλισμού.

ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ: Ο υπερρεαλισμός υπήρξε φιλολογική, ποιητική και καλλιτεχνική κίνηση.

Γενικά χαρακτηριστικά της ποιητικής παραγωγής

▪            Διακηρύσσει την παντοδυναμία του ονείρου και του ενστίκτου, μακριά από κάθε μορφή λογικής

▪            Χρησιμοποιεί την αυτόματη γραφή και την καταγραφή των ονείρων

▪            Καταφεύγει στην τύχη και το υποσυνείδητο· όταν δηλαδή ο υπερρεαλιστής ποιητής γράφει, αφήνει το μηχανισμό της τύχης να προσδιορίσει τη μορφή του έργου του. Το ποίημα γράφεται χωρίς προκαθορισμένο στόχο, κάτω από την επίδραση του υποσυνείδητου, που είναι από τη φύση του φευγαλέο και δημιουργεί ζωηρές λεκτικές εντυπώσεις.

▪            Οι λέξεις είναι αυτόνομες και ελεύθερες. Η δύναμη και η ορμή τους βρίσκονται κυρίως στην έκταση, κατά την οποία ξεφεύγουν από το επιβεβλημένο νόημά τους, συνδυαζόμενες μεταξύ τους χωρίς να υπακούουν σε ορθολογικούς νόμους.

Χαρακτηριστικά ενός υπερρεαλιστικού ποιήματος

ü      Μορφικά, ως προς τη στιχουργική: άνισες στροφές, οι στίχοι είναι ανισοσύλλαβοι, απουσία μέτρου και ομοιοκαταληξίας, δεν υπάρχει (σταθερή) στίξη, υπάρχουν διάχυτοι διασκελισμοί.

ü      Ως προς το περιεχόμενο: αφαιρετικός λόγος, πύκνωση νοημάτων, τολμηροί συνδυασμοί λέξεων που δημιουργούν έντονες – παράξενες – εξωπραγματικές εικόνες, χρήση λεξιλογίου καθημερινής ομιλίας.

Η ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ '30: Από το 19ο κιόλας αιώνα, είχαν γίνει στην Ευρώπη πολλές αλλαγές, που έχουν σχέση με την εξέλιξη της επιστήμης και τη δομή της κοινωνικής οργάνωσης και οδηγούν βαθμιαία στην ανατροπή των καθιερωμένων αξιών. Παράγοντες αυτών των αλλαγών είναι μία σειρά από πνευματικά ή επαναστατικά κινήματα, όπως είναι ο Διαφωτισμός, η Γαλλική Επανάσταση, ο Ρομαντισμός, η Βιομηχανική Επανάσταση, η Ρωσική Επανάσταση. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν και ορισμένες εξελίξεις, που σημειώνονται στο χώρο της επιστήμης και της φιλοσοφίας, με τις θεωρίες των Δαρβίνου, Μαρξ, Νίτσε, Μπερξόν και Φρόυντ. Η παραδοσιακή ποίηση δεν μπορεί πλέον να εκφράσει όλες αυτές τις μεταβολές που έχουν συντελεστεί. Για να εκφράσει αυτή τη διάλυση της παλιάς τάξης των πραγμάτων και να ανταποκριθεί στη μεταβολή της ευαισθησίας του ανθρώπου, η ποίηση έπρεπε να βρει καινούριους εκφραστικούς τρόπους. Οι ποιητές της γενιάς του '30, με βάση τις αρχές του συμβολισμού και του υπερρεαλισμού, ανανεώνουν την ελληνική ποίηση. Φορείς αυτής της αλλαγής είναι οι ποιητές Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Νικήτας Ράντος, Γιώργος Σαραντάρης, Ανδρέας Εμπειρίκος, Νίκος Εγγονόπουλος, Γιάννης Ρίτσος, Νικηφόρος Βρεττάκος κ.ά.

Ακραιφνείς υπερρεαλιστές είναι ο Ανδρέας Εμπειρίκος κι ο Νίκος Εγγονόπουλος· ο Οδυσσέας Ελύτης, επίσης, επηρεάστηκε πολύ από τον υπερρεαλισμό. Αντίθετα, η ποίηση του Γιώργου Σεφέρη κι άλλων ποιητών, δέχτηκε την επίδραση του συμβολισμού. Αυτό όμως δε σημαίνει πως αγνόησαν τα διδάγματα του υπερρεαλισμού· ως ένα βαθμό, ο υπερρεαλιστικός τρόπος γραφής έχει επηρεάσει και τη δική τους ποίηση.

              

Ανδρέας Εμπειρίκος (1901-1975) «Τρία αποσπάσματα» (από τη συλλογή «Ενδοχώρα», 1945) 1 Λίγα κοσμήματα στη χλόη. Λίγα διαμάντια στο σκοτάδι. Μα η πεταλούδα που νύκτωρ εγεννήθη μας αναγγέλλει την αυγή, σφαδάζουσα στο ράμφος της πρωίας. 2 Η ποίησις είναι ανάππτυξι στίλβοντος ποδηλάτου. Μέσα της όλοι μεγαλώνουμε. Οι διάδρομοι είναι λευκοί. Τ’ άνθη μιλούν. Από τα πέταλά τους αναδύονται συχνά μικρούτσικες παιδίσκες. Η εκδρομή αυτή δεν έχει τέλος. 3 Είναι τα βλέφαρά μου διάφανες αυλαίες. Όταν τ’ ανοίγω βλέπω εμπρός μου ό,τι κι αν τύχει. Όταν τα κλείνω βλέπω εμπρός μου ό,τι ποθώ.

Ερωτήσεις: α1. Τα τρία αποσπάσματα ανήκουν στην παραδοσιακή ή στη μοντέρνα ποίηση; Να αναφέρετε τέσσερα (4) χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν την απάντησή σας.   β1. Ποιες παρατηρήσεις μπορείτε να κάνετε για τη γλώσσα των αποσπασμάτων; β2. Να εντοπίσετε τρεις (3) υπερρεαλιστικές εικόνες. β3. Το τρίτο απόσπασμα στηρίζεται σε μία αντίθεση. Να την επισημάνετε και να βρείτε τι θέλει να εκφράσει με αυτή ο ποιητής. γ1. Ποια χαρακτηριστικά των δύο πρώτων ποιημάτων μας επιτρέπουν να τα εντάξουμε στο ρεύμα του υπερρεαλισμού; δ1. Ποιο είναι το θέμα του δεύτερου αποσπάσματος; Ποιον ορισμό επιχειρεί να δώσει εδώ ο Εμπειρίκος;

Γιώργος Σεφέρης (1900-1971) «Θερινό Ηλιοστάσι Θ΄» (από τη συλλογή «Τρία κρυφά ποιήματα», 1966) Μιλούσες για πράγματα που δεν τα ΄βλεπαν κι αυτοί γελούσαν. Όμως να λάμνεις στο σκοτεινό ποταμό πάνω νερά να πηγαίνεις στον αγνοημένο δρόμο στα τυφλά πεισματάρης και να γυρεύεις λόγια ριζωμένα σαν το πολύριζο λιόδεντρο – άφησε κι ας γελούν. Και να ποθείς να κατοικήσει κι ο άλλος κόσμος στη σημερινή πνιγερή μοναξιά στ’ αφανισμένο τούτο παρόν – άφησέ τους. Ο θαλασσινός άνεμος κι η δροσιά της αυγής υπάρχουν χωρίς να το ζητήσει κανένας.

Ερωτήσεις: α1. Το ποίημα ανήκει στην παραδοσιακή ή στη μοντέρνα ποίηση; Να αναφέρετε τέσσερα (4) χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν την απάντησή σας. α2. Να δώσετε ένα δικό σας τίτλο στο ποίημα.   β1. Σε ποιον απευθύνεται ο Σεφέρης χρησιμοποιώντας το β΄ ρηματικό πρόσωπο στο ποίημα; Τι πετυχαίνει με αυτή την επιλογή; β2. Να εντοπίσετε τρία (3) διαφορετικά σχήματα λόγου. γ1. Ποια χαρακτηριστικά του ποιήματος μας επιτρέπουν τη διαπίστωση ότι η ποίηση του Σεφέρη δέχτηκε την επίδραση του συμβολισμού; δ1. Στο ποίημα παρουσιάζονται δύο εκ διαμέτρου αντίθετες στάσεις ζωής. Να τις εντοπίσετε και να τις σχολιάσετε. δ2. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο (100-120 λέξεις) το περιεχόμενο της τελευταίας στροφής του ποιήματος.

Γιώργος Σεφέρης, «Άρνηση» (από τη συλλογή «Στροφή», 1931) Στο περιγιάλι το κρυφό κι άσπρο σαν περιστέρι διψάσαμε το μεσημέρι˙ μα το νερό γλυφό. Πάνω στην άμμο την ξανθή γράψαμε τ’ όνομά της˙ ωραία που φύσηξεν ο μπάτης και σβήστηκε η γραφή. Με τι καρδιά, με τι πνοή, τι πόθους και τι πάθος πήραμε την ζωή μας˙ λάθος! κι αλλάξαμε ζωή.

Ὅπου καὶ νὰ ταξιδέψω ἡ Ἑλλάδα μὲ πληγώνει… Στὸ Πήλιο μέσα στὶς καστανιὲς τὸ πουκάμισο τοῦ Κενταύρου γλιστροῦσε μέσα στὰ φύλλα γιὰ νὰ τυλιχτεῖ στὸ κορμί μου καθὼς ἀνέβαινα τὴν ἀνηφόρα κι ἡ θάλασσα μ᾿ ἀκολουθοῦσε ἀνεβαίνοντας κι αὐτὴ σὰν τὸν ὑδράργυρο θερμομέτρου ὡς ποὺ νὰ βροῦμε τὰ νερὰ τοῦ βουνοῦ. Στὴ Σαντορίνη ἀγγίζοντας νησιὰ ποὺ βουλιάζαν

ἀκούγοντας νὰ παίζει ἕνα σουραύλι κάπου στὶς ἀλαφρόπετρες

μοῦ κάρφωσε τὸ χέρι στὴν κουπαστὴ μιὰ σαΐτα τιναγμένη ξαφνικὰ ἀπὸ τὰ πέρατα μιᾶς νιότης που βασίλεψε. (από το ποίημα «Με τον τρόπο του Γ.Σ»)

Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) «Το Άξιον εστί, άσμα δ΄», 1959 ΕΝΑ το χελιδόνι * κι η Άνοιξη ακριβή Για να γυρίσει ο ήλιος * θέλει δουλειά πολλή Θέλει νεκροί χιλιάδες * νά ’ναι στους Τροχούς Θέλει κι οι ζωντανοί * να δίνουν το αίμα τους. Θε μου Πρωτομάστορα * μ’ έχτισες μέσα στα βουνά Θε μου Πρωτομάστορα * μ’ έκλεισες μες στη θάλασσα! Πάρθηκεν από Μάγους * το σώμα του Μαγιού Τό ’χουνε θάψει σ’ ένα * μνήμα του πέλαγου Σ’ ένα βαθύ πηγάδι * τό ’χουνε κλειστό Μύρισε το σκοτά * δι κι όλη η Άβυσσο. Θε μου Πρωτομάστορα * μέσα στις πασχαλιές και Συ Θε μου Πρωτομάστορα * μύρισες την Ανάσταση! Σάλεψε σαν το σπέρμα * σε μήτρα σκοτεινή Το φοβερό της μνήμης * έντομο μες στη γη Κι όπως δαγκώνει αράχνη * δάγκωσε το φως Έλαμψαν οι γιαλοί * κι όλο το πέλαγος. Θε μου Πρωτομάστορα * μ’ έζωσες τις ακρογιαλιές Θε μου Πρωτομάστορα * στα βουνά με θεμέλιωσες!

Ερωτήσεις: α1. Το ποίημα ανήκει στην παραδοσιακή ή στη μοντέρνα ποίηση; Να αναφέρετε τέσσερα (4) χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν την απάντησή σας. α2. Να δώσετε ένα δικό σας τίτλο στο ποίημα. β1. Να εντοπίσετε λέξεις ή φράσεις που σχετίζονται α) με την εποχή της Άνοιξης β) με τον θάνατο. β2. Τι θέλει να πετύχει ο ποιητής με την επανάληψη των αποστροφών προς τον πρωτομάστορα Θεό; γ1. Ο Ελύτης επηρεάστηκε από το συμβολισμό. Να καταγράψετε τρεις (3) λέξεις ή φράσεις που λειτουργούν ως σύμβολα και να δώσετε την ερμηνεία τους. δ1. Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος; Ποια συναισθήματα κυριαρχούν; δ2. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο (130-150 λέξεις) το περιεχόμενο της πρώτης στροφής του ποιήματος.

Επιλογές στίχων από ποιήματα του Οδ. Ελύτη

Οδυσσέας Ελύτης, «Τα πάθη, άσμα στ», 1959 ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ήλιε νοητέ * και μυρσίνη συ δοξαστική μη παρακαλώ σας μη * λησμονάτε τη χώρα μου! Αετόμορφα έχει τα ψηλά βουνά * στα ηφαίστεια κλήματα σειρά και τα σπίτια πιο λευκά * στου γλαυκού το γειτόνεμα! . Της Ασίας αν αγγίζει από τη μια * της Ευρώπης λίγο αν ακουμπά στον αιθέρα στέκει να * και στη θάλασσα μόνη της! Και δεν είναι μήτε ξένου λογισμός * και δικού της μήτε αγάπη μια μόνο πένθος αχ παντού * και το φως ανελέητο! Τα πικρά μου χέρια με τον Κεραυνό * τα γυρίζω πίσω απ' τον Καιρό τους παλιούς φίλους καλώ * με φοβέρες και μ' αίματα! Μα 'χουν όλα τα αίματα ξαντιμεθεί * κι οι φοβέρες αχ λατομηθεί και στον έναν ο άλλος μπαί * νουν εναντίον οι άνεμοι! Της Δικαιοσύνης ήλιε νοητέ * και μυρσίνη συ δοξαστική μη παρακαλώ σας μη * λησμονάτε τη χώρα μου!

Οδυσσέας Ελύτης, «Το παράπονο» (από τα «Τα Ρω του έρωτα», 1972) Εδώ στου δρόμου τα μισά έφτασε η ώρα να το πω Άλλα είν' εκείνα που αγαπώ γι' αλλού γι' αλλού ξεκίνησα. Στ' αληθινά στα ψεύτικα το λέω και τ' ομολογώ Σαν να 'μουν άλλος κι όχι εγώ μες στη ζωή πορεύτηκα. Όσο κι αν κανείς προσέχει όσο κι αν τα κυνηγά Πάντα πάντα θα 'ναι αργά δεύτερη ζωή δεν έχει....

Πρώτα θα δεις την ερημιά και θα της δώσεις το δικό σου νόημα… Πριν από την καρδιά σου θα είναι αυτή. Και μετά πάλι αυτή θα ακολουθήσει. Τούτο μόνο να ξέρεις: Ό,τι σώσεις μες την αστραπή καθαρό στον αιώνα θα διαρκέσει. (Από το «Άξιον Εστί»)

Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι Μουσκέψανε τα λόγια που είχανε γεννήσει αστροφεγγιές Όλα τα λόγια που είχανε μοναδικό τους προορισμό Εσένα! Πριν απ’ τα μάτια μου ήσουν φως Πριν απ’ τον Έρωτα έρωτας Κι όταν σε πήρε το φιλί Γυναίκα (Από τους «Προσανατολισμούς»

Ήρθαν ντυμένοι φίλοι αμέτρητες φορές οι εχθροί μου

το παμπάλαιο χώμα πατώντας

και το χώμα δεν έδεσε ποτέ με τη φτέρνα τους. (Από το «Άξιον Εστί»)

Θεέ μου, τι μπλε ξοδεύεις για να μη σε βλέπουμε. (Από τη «Μαρία Νεφέλη»)

Από το «Μονόγραμμα»

Πενθώ το ρούχο πού άγγιξα και μου ήρθε ο κόσμος.

Έτσι μιλώ για σένα και για μένα…

Επειδή σ’ αγαπώ και στην αγάπη ξέρω να μπαίνω σαν πανσέληνος.

Θα πενθώ πάντα — μ’ ακούς; — για σένα,

μόνος, στον Παράδεισο

Θα γυρίσει αλλού τις χαρακιές
Της παλάμης, η Μοίρα, σαν κλειδούχος
Μία στιγμή θα συγκατατεθεί ο Καιρός

Πώς αλλιώς, αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι…

Πενθώ τον ήλιο και πενθώ τα χρόνια που έρχονται χωρίς εμάς

και τραγουδώ τ’ άλλα που πέρασαν
εάν είναι αλήθεια…

Ακουστά σ’ έχουν τα κύματα
Πώς χαϊδεύεις, πώς φιλάς
Πάντα εσύ τ’ αστεράκι και πάντα εγώ το σκοτεινό πλεούμενο
Πάντα εσύ το λιμάνι κι εγώ το φανάρι το δεξιά
Πάντα εσύ το πέτρινο άγαλμα και πάντα εγώ η σκιά πού μεγαλώνει
Το γερτό παντζούρι εσύ, ο αέρας πού το ανοίγει εγώ
Επειδή σ’ αγαπώ και θα σ’ αγαπώ
Πάντα

Μές στους τέσσερις τοίχους, το ταβάνι, το πάτωμα
Να φωνάζω εσένα και να με χτυπά η φωνή μου
Να μυρίζω από σένα και ν’ αγριεύουν οι άνθρωποι
Επειδή το αδοκίμαστο και το απ’αλλού φερμένο
Δεν τ’αντέχουν οι άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ ακούς;
Είναι νωρίς ακόμη μές στον κόσμο αυτόν αγάπη μου

να μιλώ για σένα και για μένα.

Είναι νωρίς ακόμη μές στον κόσμο αυτόν, μ’ ακούς;
Δεν έχουν εξημερωθεί τα τέρατα, μ’ ακούς;
Το χαμένο μου το αίμα και το μυτερό, μ’ ακούς;
Μαχαίρι
Σαν κριάρι που τρέχει μές στους ουρανούς
Και των άστρων τους κλώνους τσακίζει, μ’ ακούς;
Είμ’εγώ, μ’ ακούς;
Σ’αγαπώ, μ’ ακούς;
 Πουθενά δεν πάω , μ’ακους
Ή κανείς ή κι οι δύο μαζί, μ’ ακούς;

Το λουλούδι αυτό τής καταιγίδας και μ’ακούς
Τής αγάπης
Μία για πάντα το κόψαμε
Και δεν γίνεται ν’ανθίσει αλλιώς, μ’ ακούς;
Ποιος μιλεί στα νερά και ποιος κλαίει- ακούς;
ποιος γυρεύει τον άλλο, ποιος φωναζει-
ακούς;
Είμ’εγώ πού φωνάζω κι είμ’ εγώ πού κλαίω, μ’ ακούς
Σ’ αγαπώ, σ’ αγαπώ, μ’ ακούς;

Θέλεις να μάθεις ποιοι στίχοι του Ελύτη έχουν μελοποιηθεί; Μπες στο http://www.stixoi.info και άκουσε όλα τα μελοποιημένα ποιήματά του.

http://yannisritsos.gr/ (επίσημος διαδικτυακός τόπος Ρίτσου)

Γιάννης Ρίτσος (1909-1990) «18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας», 1968 2. Κουβέντα με ένα λουλούδι Κυκλάμινο, κυκλάμινο, στου βράχου τη σχισμάδα, πού βρήκες χρώματα κι ανθείς πού μίσχο και σαλεύεις; Μέσα στο βράχο σύναζα το γαίμα στάλα στάλα, μαντήλι ρόδινο έπλεξα κι ήλιο μαζεύω τώρα. 11. Το κυκλάμινο Μικρό πουλί τριανταφυλλί, δεμένο με κλωστίτσα, με τα σγουρά φτεράκια του στον ήλιο πεταρίζει. Κι αν το τηράξεις μια φορά, θα σου χαμογελάσει κι αν το τηράξεις δυο και τρεις, θ' αρχίσεις το τραγούδι. 18. Τη ρωμιοσύνη μην την κλαις Τη ρωμιοσύνη μην την κλαις, - εκεί που πάει να σκύψει με το σουγιά στο κόκαλο, με το λουρί στο σβέρκο, Να τη πετιέται αποξαρχής κι αντρειεύει και θεριεύει και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του ήλιου.

Ερωτήσεις: α1. Να σχολιάσετε τον τίτλο της συλλογής σε σχέση με το περιεχόμενο. β1. Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στα ποιήματα; Γιατί το επιλέγει ο ποιητής; β2. Να εντοπίσετε 3 διαφορετικά σχήματα λόγου. γ1. Ο Ρίτσος επηρεάστηκε από το συμβολισμό και τον υπερρεαλισμό. Να καταγράψετε τρεις (3) λέξεις ή φράσεις που το αποδεικνύουν. γ2. Τα ποιήματα είναι γραμμένα στη φόρμα των δημοτικών λιανοτράγουδων. Να επιβεβαιώσετε την άποψη αυτή. δ1. Ποιο είναι το θέμα των ποιημάτων; Ποια συναισθήματα κυριαρχούν; δ2. Πώς αντιλαμβάνεστε το νόημα του τρίτου λιανοτράγουδου; Να καταγράψετε τις απόψεις σας σε ένα κείμενο 100-120 λέξεων.

Γιάννης Ρίτσος (1909-1990) «Καπνισμένο τσουκάλι», 1949 Χαμογελάμε κατά μέσα. Αυτό το χαμόγελο το κρύβουμε τώρα. Παράνομο χαμόγελο — όπως παράνομος έγινε κι ο ήλιος παράνομη κι η αλήθεια. Κρύβουμε το χαμόγελο όπως κρύβουμε στην τσέπη μας τη φωτογραφία της αγαπημένης μας όπως κρύβουμε την ιδέα της λευτεριάς ανάμεσα στα δυο φύλλα της καρδιάς μας. Όλοι εδώ πέρα έχουμε έναν ουρανό και το ίδιο χαμόγελο. Αύριο μπορεί να μας σκοτώσουν. Αυτό το χαμόγελο κι αυτόν τον ουρανό δεν μπορούν να μας τα πάρουν. Και να, αδελφέ μου, που μάθαμε να κουβεντιάζουμε Ήσυχα ήσυχα κι απλά. Καταλαβαινόμαστε τώρα — δε χρειάζονται περισσότερα. Κι αύριο λέω θα γίνουμε ακόμα πιο απλοί θα βρούμε αυτά τα λόγια που παίρνουν το ίδιο βάρος σ' όλες τις καρδιές, σ' όλα τα χείλη έτσι να λέμε πια τα σύκα: σύκα, και τη σκάφη: σκάφη, κι έτσι που να χαμογελάνε οι άλλοι και να λένε: «τέτοια ποιήματα σου φτιάχνουμε εκατό την ώρα». Αυτό θέλουμε και μεις. Γιατί εμείς δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, απ' τον κόσμο εμείς τραγουδάμε για να σμίξουμε τον κόσμο.

Ερωτήσεις: α1. Το ποίημα ανήκει στην παραδοσιακή ή στη μοντέρνα ποίηση; Να αναφέρετε τέσσερα (4) χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν την απάντησή σας. α2. Να δώσετε ένα δικό σας τίτλο στο απόσπασμα. β1. Να εντοπίσετε τρία (3) διαφορετικά σχήματα λόγου. β2. Ποια ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στο ποίημα; Γιατί, κατά τη γνώμη σας, τα επιλέγει ο Ρίτσος; β3. Να σχολιάσετε τη γλώσσα του κειμένου κάνοντας αναφορά στις γλωσσικές επιλογές του ποιητή. γ1. Ο Ρίτσος είναι ένα από τους σημαντικότερους ποιητές της γενιάς του '30, που συνέβαλε στην ανανέωση της ελληνικής ποίησης. Να τεκμηριώσετε την άποψη αυτή. δ1. Ποιο είναι το θέμα του ποιήματος; Ποια συναισθήματα κυριαρχούν; δ2. Να σχολιάσετε σε μία παράγραφο (130-150 λέξεις) το περιεχόμενο των δύο τελευταίων στίχων του αποσπάσματος.

Γιάννης Ρίτσος (1909-1990) «Ρωμιοσύνη» (γραμμένη το 1945-47 και τυπωμένη πρώτη φορά το 1954 στη συλλογή «Αγρύπνια») Ενότητα IV .................................................................................................................. Με τόσα φύλλα να σου γνέφει ο ήλιος καλημέρα, με τόσα φλάμπουρα να λάμπει ο ουρανός, και τούτοι μες στα σίδερα και κείνοι μες στο χώμα. Σώπα, όπου νά ΄ναι θα σημάνουν ο καμπάνες. Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας. Κάτου απ᾿ το χώμα, μες στα σταυρωμένα χέρια τους κρατάνε της καμπάνας το σκοινί - προσμένουνε την ώρα, δεν κοιμούνται, δεν πεθαίνουν, προσμένουν να σημάνουν την ανάσταση. Τούτο το χώμα είναι δικό τους και δικό μας - δεν μπορεί κανείς να μας το πάρει.

Ερωτήσεις: α1. Το ποίημα ανήκει στην παραδοσιακή ή στη μοντέρνα ποίηση; Να αναφέρετε τέσσερα (4) χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν την απάντησή σας. α2. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, ο Ρίτσος υιοθετεί τη λέξη «Ρωμιοσύνη» για το νεοελληνικό του έπος και όχι την έννοια του Ελληνισμού ή κάποια άλλη έννοια; α3. Να δώσετε ένα δικό σας τίτλο στο απόσπασμα. β1. Να εντοπίσετε τις εικόνες που κυριαρχούν στο απόσπασμα. Ποιος είναι ο λειτουργικός τους ρόλος; β2. Τι πετυχαίνει ο ποιητής με την επανάληψη της φράσης «αυτό/τούτο το χώμα είναι δικό τους και δικό μας»; β3. Ποιες παρατηρήσεις μπορείτε να κάνετε για τη γλώσσα του ποιήματος; γ1. Στα έργα της περιόδου 1944-1955 (όπου κυριαρχεί η σκληρή δοκιμασία της Κατοχής, της Αντίστασης, του εμφύλιου πολέμου και της εξορίας) ο ποιητής συνδυάζει ποικίλους εκφραστικούς τρόπους: δημοτικό τραγούδι, συμβολισμό, υπερρεαλιστικά στοιχεία. Επιβεβαιώνεται αυτό από το συγκεκριμένο απόσπασμα; δ1. Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο φυσικό και στο ανθρώπινο στοιχείο στο απόσπασμα που σας δίνεται; δ2. Ποιος είναι ο χαρακτήρας της ποίησης του Ρίτσου; Γιατί ο ίδιος θεωρείται ότι είναι ταγμένος στη «στρατευμένη τέχνη»; δ3. Η «Ρωμιοσύνη» του Γιάννη Ρίτσου, γραμμένη στο διάστημα 1945-47, μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο της ελληνικής ιστορίας (όταν, μετά τα Δεκεμβριανά του’44 και τη συμφωνία της Βάρκιζας το Φεβρουάριο του 1945, ο αγώνας των αριστερών αντιστασιακών οργανώσεων του Ε.Α.Μ. φαίνεται χαμένος και η πολιτική αντιπαράθεση οδηγεί στη δεύτερη και αιματηρότερη περίοδο του εμφύλιου πολέμου), αποτελεί έναν ύμνο στο πνεύμα αντίστασης του ελληνικού λαού, που, κατά τον ποιητή, συνιστά τη διαχρονική ουσία του ελληνικού τόπου και των ανθρώπων του. Να τεκμηριώσετε την άποψη αυτή με στοιχεία του κειμένου. δ4. Στη «Ρωμιοσύνη» υπάρχει ενιαία αντίληψη του χρόνου, καθώς παρόν, παρελθόν και μέλλον συνυπάρχουν σε μια διαρκή επικαιρότητα. Να το αποδείξετε.

Γιάννης Ρίτσος, Από το έργο «Η σονάτα του σεληνόφωτος», («Τέταρτη διάσταση», 1956-1975)

«Άφησέ με νάρθω μαζί σου. Τι φεγγάρι απόψε!

Είναι καλό το φεγγάρι, – δε θα φαίνεται

που ασπρίσαν τα μαλλιά μου. Το φεγγάρι

θα κάνει πάλι χρυσά τα μαλλιά μου. Δε θα καταλάβεις.

Άφησε με νάρθω μαζί σου.

Όταν έχει φεγγάρι, μεγαλώνουν οι σκιές μες στο σπίτι,

αόρατα χέρια τραβούν τις κουρτίνες,

ένα δάχτυλο αχνό γράφει στη σκόνη του πιάνου

λησμονημένα λόγια – δε θέλω να τ’ ακούσω. Σώπα.

Το ξέρω πως καθένας μοναχός πορεύεται στον έρωτα,

μοναχός στη δόξα και στο θάνατο.

Το ξέρω. Το δοκίμασα. Δεν ωφελεί.

Άφησε με νάρθω μαζί σου.»