ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2019 (ΔΙΑΛΟΓΟΣ)

Μονόλογος περί διαλόγου

[...] Όλοι σήμερα μιλάνε για διάλογο, στην κυριολεξία του και μεταφορικά. Στο ιδιωτικό και στο δημόσιο επίπεδο κανένας δεν βρίσκεται που να μην τον διεκδικεί και να μην εξαίρει τις αρετές του. Φτάνει έτσι ν' αναρωτιέται ο γεμάτος καλή θέληση αφελής πώς διάβολο γίνεται σε μιαν εποχήν τόσο παθιασμένη για διάλογο, να συνεννοούνται τόσο λίγο οι άνθρωποι μεταξύ τους.

Είναι σαν να ξεχνάμε την πασίδηλη¹ ανθρώπινη διπροσωπία: Όποιος διατυμπανίζει την επιθυμία του για διάλογο, δεν θα πει και πως τον επιθυμεί · μπορεί έτσι να μεταμφιέζει την εγωλατρική του προσήλωση στον μονόλογο. Προτείνω τον διάλογο μπορεί να σημαίνει: γυρεύω -με πρόσχημα τη συνδιάλεξη– ακροατές · έχω πεποίθηση στη ρητορική μου δεινότητα ή στην δικολαβική² μου ευελιξία και δεν μου κακοφαίνεται να εξασφαλίσω μιαν εύκολη νίκη· σε αποκαλώ συνομιλητή μου αλλά σε κρατάω κάτω από την απειλή της εξουσίας μου: αν σου βαστάει, πες ό,τι πιστεύεις! Η τελευταία τούτη ποικιλία είναι η πασίγνωστη στο διεθνές επίπεδο «συνεννόηση», όπου ο ένας από του δύο συνομιλητές εκφράζεται από θέση ισχύος. Ο σύγχρονος κόσμος δεν κατορθώνει να συνεννοηθεί, γιατί κάνει κατάχρηση αυτής της τακτικής.

Διάλογος δεν υπάρχει (για να πούμε τ' αυτονόητα) παρά μόνον ανάμεσα σε ίσων δικαιωμάτων συνομιλητές. Όταν ο ένας κρατάει στο χέρι του τον κεραυνό κι ο άλλος βρίσκεται όρθιος, ελάχιστος σαν υπόδικος μπροστά στο βάθρο της εξουσίας, ο διάλογος, ακόμη κι αν προτείνεται, είναι φενάκη.³ Ο εξουσιαστής, στη χειρότερη περίπτωση, ξεγελάει τον εαυτό του αν νομίζει πως θ' ακούσει την αλήθεια. Η θέση του άλλωστε είναι διπλά ψεύτικη: αν τύχει να βρει αντίκρυ του έναν παλαβό, έναν άνθρωπο παράτολμο, που θα του πει την αλήθεια, θα είναι υποχρεωμένος, για λόγους κύρους, να τον κατακεραυνώσει. Στην περίπτωση τούτη, ο ειλικρινής καταδικάζεται ως αυθάδης. Αν πάλι ο σε μειονεκτική θέση συνομιλητής το γυρίσει, για λόγους άμυνάς του, στην πονηρή κολακεία, ο σε πλεονεκτική θέση δεν θα μάθει ποτέ την αλήθεια. Δέσμιος της εξουσίας του, θα χρειαστεί τότε, για να ξέρει πού βρίσκεται –πράγμα αναγκαίο για την ασφάλειά του– να χρησιμοποιεί επαγγελματίες πληροφοριοδότες, ν' ακούει καταδότες, διαβολείς, συκοφάντες, ή, αντίθετα, κόλακες που τον ξεγελάνε, για να του φαίνονται αρεστοί. Όπου δεν υπάρχει φυσικός διάλογος, υπάρχει όργιο κατασκοπίας. [...] Ακόμα και σε καθεστώτα φιλελεύθερα, όταν ιδίως είναι «ισχυρά», ο κυβερνήτης δύσκολα μαθαίνει την αλήθεια για το λαϊκό φρόνημα. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έχασε τις εκλογές του 1920, ενώ το κομματικό περιβάλλον τον διαβεβαίωνε πως θα τις κερδίσει με τρόπο θριαμβευτικό ύστερα από τόσες εθνικές νίκες.

Αυτά στο επίπεδο της εξουσίας. Έχουμε, όμως, και το ανεπίσημο επίπεδο, όχι μόνο το ιδιωτικό, αλλά το δημόσιο! Διάλογος ιδεολογικός, διάλογος διαπραγματευτικός, διάλογος πνευματικός. Καμία εποχή δεν έχει οργανώσει τόσους διάλογους όσους η δική μας. Είναι μια έμμεση ομολογία πόσο δύσκολο το βρίσκει να συνεννοηθεί.

Η ζωή εμφανίζεται ως πεδίο διαμάχης. Χωρίς αυτόν της τον αντιθετικό χαρακτήρα, που ορίζει τον δυναμισμό της, θα έφτανε στην αυτοαναίρεση. Ο διάλογος είναι μια ειρηνική προστριβή, συμφωνημένα πλαισιωμένη, περιορισμένη από θετούς κανόνες, καθώς μια αθλοπαιδιά. Αν παραβώ τους κανόνες του ποδοσφαίρου, αυτό που θα διεξαχθεί στο γήπεδο δεν θα είναι πια ποδοσφαιρική συνάντηση · θα είναι συμφυρμός και συμπλοκή άμορφη και πρωτόγονη. Αλλά η αθλοπαιδιά δεν αποβλέπει σε τίποτα πέρα από τον εαυτό της, δεν είναι μέσο, είναι σκοπός. Ο διάλογος εμφανίζεται ως μέσο: Θέλω, με μέσο τον διάλογο, να φτάσω κάπου, σε κάτι που τον υπερβαίνει: σε μια συνεννόηση των ανθρώπων μεταξύ τους, ή, πολύ περισσότερο, στην από κοινού αποκάλυψη κάποιας αλήθειας. […]

Κανένας μας δεν έχει το δικαίωμα να προεξοφλήσει το μέλλον. Διαλεγόμαστε και θα διαλεγόμαστε επίμονα, ασταμάτητα, γιατί αυτό μας είναι ανάγκη ζωτική, συστατικό μας πάθος. Ο πλησίον δεν είναι μόνο Κόλαση, όπως το έχει πει ο Σάρτρ, είναι και Παράδεισος: ο μόνος μας απτός Παράδεισος. Ποιος ποτέ φαντάστηκε τον Παράδεισο σαν ερημιά, δίχως συγκατοίκους; Άθλημα που μας έχει προταθεί ο διάλογος, θα εμπνέει πάντοτε κάθε ευγενική προσπάθεια να ξεπεραστεί η φυλάκιση μέσα στον εαυτό μας.

(Άγγελος Τερζάκης  «Κρίση και έλεγχος της εποχής μας»)

¹ πασίδηλος: ο φανερός σε όλους, ο πολύ γνωστός

² δικολαβικός: που χρησιμοποιεί σοφιστικά επιχειρήματα, χωρίς επιστημονική βάση

³ φενάκη: περούκα, μεταφορικά: απάτη, ψευδαίσθηση

Α1.       Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του παραπάνω κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Μονάδες 25

Β1.   Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

1.      Ο συγγραφέας αναφέρεται στην αντίφαση ανάμεσα στη διακηρυγμένη θέληση για διάλογο και στην πρακτική αναίρεσή του.

2.      Όποιος προτείνει τον διάλογο, στην πραγματικότητα αναζητά με τεχνάσματα τη νίκη σε βάρος των συνομιλητών του.

3.      Ο διάλογος είναι εφικτός μόνο όταν οι συνομιλητές είναι ισότιμοι.

4.      Ο διάλογος είναι ταυτόχρονα σκοπός και μέσο για την αποκάλυψη της αλήθειας.

5.      Μέσω του δοκιμίου εκφράζεται η απαισιοδοξία του συγγραφέα για το μέλλον του διαλόγου.

Μονάδες 10

Β2.α.  Να εντοπίσετε δύο τρόπους ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με στοιχεία του κειμένου.

Μονάδες 4

Β2.β.   Να εντοπίσετε έναν τρόπο πειθούς στο κείμενο που σας δόθηκε (μονάδα 1) και να αξιολογήσετε τη χρήση του από τον συγγραφέα. (μονάδες 3)

Μονάδες 4

Β3.α.   Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις αντικαθιστώντας τις υπογραμμισμένες λέξεις με μια αντώνυμη.

1.    …κανένας δεν βρίσκεται που να μην εξαίρει τις αρετές του διαλόγου …

2.    Όποιος διατυμπανίζει την επιθυμία του για διάλογο…

3.    Αν παραβώ τους κανόνες του ποδοσφαίρου…

4.    …κάθε ευγενική προσπάθεια να ξεπεραστεί η φυλάκιση μέσα στον εαυτό μας.

Μονάδες 4

Β3.β.   Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις αντικαθιστώντας τις λέξεις που είναι τυπωμένες με έντονη γραφή με μια συνώνυμη.  

1.    …έχω πεποίθηση στη ρητορική μου δεινότητα …

2.    Είναι μια έμμεση ομολογία πόσο δύσκολο το βρίσκει να συνεννοηθεί.

3.    Αλλά η αθλοπαιδιά δεν αποβλέπει σε τίποτα πέρα από τον εαυτό της…

4.    Κανένας μας δεν έχει το δικαίωμα να προεξοφλήσει το μέλλον.

Μονάδες 4

Β4.α.   Να εξηγήσετε τη χρήση των εισαγωγικών και της άνω τελείας στις παρακάτω φράσεις:

-      Η τελευταία τούτη ποικιλία είναι η πασίγνωστη στο διεθνές επίπεδο «συνεννόηση» όπου ο ένας από του δύο συνομιλητές εκφράζεται από θέση ισχύος. (2^η παράγραφος) (μονάδες 2)

-      Αν παραβώ τους κανόνες του ποδοσφαίρου, αυτό που θα διεξαχθεί στο γήπεδο δεν θα είναι πια ποδοσφαιρική συνάντηση · θα είναι συμφυρμός και συμπλοκή άμορφη και πρωτόγονη. (5^η παράγραφος) (μονάδες 3)

Μονάδες 5

Β4.β.   Έτσι, όταν, ενώ, καθώς: Να εξηγήσετε τη χρήση των παραπάνω διαρθρωτικών λέξεων από τον συγγραφέα.

Μονάδες 4

Γ1.   Σε ομιλία 500-600 λέξεων που θα γράψετε για να εκφωνήσετε σε εκδήλωση του σχολείου σας, με θέμα τον διάλογο στη σύγχρονη εποχή, να εκθέσετε:

α) τα χαρακτηριστικά του γνήσιου και εποικοδομητικού διαλόγου, όπως εσείς τον αντιλαμβάνεστε,

β) την άποψή σας σχετικά με τον ρόλο του διαλόγου στη διδακτική διαδικασία και, ευρύτερα, στη σχολική ζωή.

Μονάδες 40

Περίληψη:

Θεματικό Κέντρο: Ο ψευδεπίγραφος διάλογος σε επίπεδο εξουσίας και τα χαρακτηριστικά του γνήσιου διαλόγου. (1)

Νοηματικοί άξονες:

1^η παρ.             Διαπίστωση: Παρά τη διακηρυγμένη επιθυμία για διάλογο, είναι δυσχερής η συνεννόηση. (1)

2^η παρ.             Όποιος επιδιώκει τον διάλογο, δεν σημαίνει ότι τον επιθυμεί πραγματικά. (1) Ενδεχομένως, επιζητεί ή επίδειξη της ρητορικής του ικανότητας (0,5) ή επιβολή της εξουσίας του => αποτυχία συνεννόησης (0,5)

3^η παρ.             Ο διάλογος προϋποθέτει ισότιμους συνομιλητές. (1) Στο επίπεδο της εξουσίας, ο εξουσιαστής    είτε δεν ανέχεται την αλήθεια (αλήθεια = αυθάδεια) (1) είτε περιστοιχίζεται από κόλακες => καταφεύγει σε κατασκοπία για την εύρεση της αλήθειας (1)

4^η παρ.             Σε ανεπίσημο επίπεδο, το πλήθος των διαλόγων αποδεικνύει τη δυσκολία συνεννόησης. (1)

5^η παρ.             Ο διάλογος έχει θεσμοθετημένους κανόνες (1)  και είναι μέσο - όχι σκοπός – (1) για τη συνεννόηση (0,5) και την εύρεση της αλήθειας. (0,5)

6^η παρ.             Οι άνθρωποι θα επιζητούν τον διάλογο στο διηνεκές ως προσπάθεια αποφυγής της μοναξιάς τους. (1)

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2019

2^Ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΘΕΜΑΤΑ

 ΚΕΙΜΕΝΟ:

Οι παρενέργειες του πρωταθλητισμού

Τα κρούσματα  των αθλητών που έχουν κάνει χρήση αναβολικών πολλαπλασιάζονται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Η ΔΟΕ (Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή) προβληματίζεται για το ότι ο ευγενής ανταγωνισμός που αποτελούσε την πεμπτουσία του αθλητικού ιδεώδους κινδυνεύει. Και μαζί με αυτόν κινδυνεύουν και οι αθλητές. Πολλοί έχουν ήδη πεθάνει πριν από την ώρα τους και ακόμη περισσότεροι έχουν καταστρέψει αμετάκλητα την υγεία τους.

Το φαινόμενο, όμως, γιγαντώνεται. Παρ' όλους τους ελέγχους και τις αυστηρές παραδειγματικές κυρώσεις των παραβατών, η χρήση αναβολικών πολλαπλασιάζεται. Ο επίσημος λόγος είναι αμήχανα άτεγκτος¹. Αλλά ούτε οι δηλώσεις «καλών» προθέσεων ούτε οι ποινές αποκλεισμού αρκούν για να σωθεί το κλυδωνιζόμενο² κύρος του αθλητικού συστήματος.

Στην πραγματικότητα τα πράγματα είναι απλούστατα. Ως «big business» ο αθλητισμός λειτουργεί πια επαγγελματικά, δηλαδή με αποκλειστικό γνώμονα το κέρδος. Το «ευ αγωνίζεσθαι» είναι πια απλώς ένα ρητορικό σύνθημα, κάτι σαν το «ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα». Το μόνο που έχει σημασία είναι η νίκη. Οι ανταγωνιζόμενοι μετέρχονται, λοιπόν, όλα τα θεμιτά και αθέμιτα μέσα, για να την πετύχουν. Και όποιος δεν τα μετέλθει, προφανώς θα χάσει. Πρόκειται για παιχνίδι, όπου οι ευγενείς ψυχές δεν συμμαχούν με τον Θεό αλλά με τον Διάβολο.

Εκείνο, βέβαια, που έχει αλλάξει και μάλιστα άρδην είναι το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο. Ο αθλητισμός πουλάει πλέον ως πάνδημο θέαμα. Μέσα σε λίγα χρόνια οι επιτυχημένοι αθλητές γίνονται δισεκατομμυριούχοι. Αν σκεφθεί, μάλιστα, κανείς πως ακόμη και ένας μικροποδοσφαιριστής κερδίζει πολύ περισσότερα από έναν δάσκαλο, έναν εργάτη ή έναν ιδιωτικό υπάλληλο και ότι η μεγάλη επιτυχία οδηγεί σε μυθικό πλούτο, είναι σαφές πόσο μεγάλη είναι η έλξη που ασκείται σε όλους εκείνους που βλέπουν γύρω τους τη μιζέρια και την ανεργία. Υπό τους όρους αυτούς πώς θα ήταν δυνατόν να ζητούμε από τους αθλητές να αντισταθούν στους πειρασμούς της επιτυχίας; […]

Βέβαια, η επιλογή ενός επαγγέλματος που υπόσχεται τη φήμη και τον πλούτο μέσα σε ελάχιστα χρόνια απαιτεί προφανώς θυσίες. Και στις θυσίες συμπεριλαμβάνονται η ενέργεια, ο χρόνος, η παραίτηση από τη συστηματική εκπαίδευση, η συρρίκνωση της ιδιωτικής ζωής και η σκληρή προπόνηση.  Από μόνη της, όμως, η προπόνηση και οι θυσίες δεν επαρκούν. Προκειμένου να ανεβεί κανείς στην κορυφή, θα πρέπει να μετέλθει όλα τα μέσα. Όπως συμβαίνει και στην κανονική αγορά, ο ανταγωνισμός δεν είναι ποτέ ούτε τίμιος ούτε ελεύθερος. Ο επίδοξος πρωταθλητής χρειάζεται, λοιπόν, τις υπηρεσίες μιας κουστωδίας μάνατζερ, δημοσιοσχεσιτών, γιατρών, βιολόγων, γυμναστών και ψυχολόγων. Απ' αυτούς και μόνο θα μάθει τους κανόνες του παιχνιδιού. Η ενίσχυση των φυσικών δυνατοτήτων με κάθε μέσο είναι, λοιπόν, όρος της επιτυχίας. Τα αναβολικά είναι ίσως επικίνδυνα, αλλά υποτίθεται ότι «οι κίνδυνοι μειώνονται, όταν παρακολουθείσαι από ειδικό».

Με αυτή την έννοια οι αθλητές είναι θύματα της λαμπρής καριέρας που τους ανοίγεται. Για να ελπίζουν σε ένα καλύτερο μέλλον, θα πρέπει να εξαντλήσουν τις δυνατότητές τους. Είναι, λοιπόν, κωμικό να επιτιμά κανείς τους αθλητές που δεν διαγωνίζονται «με τον σταυρό στο χέρι» και παράλληλα γελοίο να τους κατηγορεί ότι επιδεικνύουν τα ημίγυμνα κάλλη τους στις στήλες των κοσμικών περιοδικών. Οι επαγγελματίες αθλητές οφείλουν να παίζουν το παιχνίδι είτε το θέλουν είτε όχι.

Έτσι, τα υποτιθέμενα «πρότυπα» της νεολαίας δεν ασκούν ανιδιοτελές κοινωνικό λειτούργημα · αντίθετα, ενσαρκώνουν το αίτημα της άνευ όρων προσαρμογής του ατόμου στις επιταγές ενός αδυσώπητου και διαβολικού συστήματος. Η ειρωνεία βέβαια είναι αθέλητη: Εκείνοι ακριβώς που θα κληθούν – υποτίθεται - να σώσουν τη νεολαία από τη μάστιγα των ναρκωτικών πρέπει να γίνουν οι ίδιοι θύματα της δικής τους επαγγελματικής ναρκοεξάρτησης. Με αυτή την έννοια τα αναβολικά είναι απλώς ένας ακόμη επαγγελματικός κίνδυνος. Οι αθλητές παίζουν με την υγεία τους, όπως ακριβώς οι μονομάχοι της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας έπαιζαν με τη ζωή τους.

Άρθρο του  Κωνσταντίνου Τσουκαλά στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, Διασκευή

1. άτεγκτος: σκληρός, αυστηρός, που δεν κάνει παραχωρήσεις σε ζητήματα αρχών

2. το κλυδωνιζόμενο κύρος:  (μτφ) το κύρος που δοκιμάζεται από αστάθεια

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

Α1.     Να γράψετε την περίληψη του παραπάνω κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Μονάδες 25

Β1.     Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη, πάντα σύμφωνα με το κείμενο.

α)        Το αθλητικό ιδεώδες εκφράζεται μέσα από την ευγενή άμιλλα.

β)        Η επιβολή ποινών δεν αποτελεί επαρκές μέτρο για τη διάσωση του αθλητικού ιδεώδους.

γ)        Κάθε αθλητής που επιθυμεί μια λαμπρή καριέρα χρειάζεται να στηριχτεί αποκλειστικά στη βελτίωση των φυσικών δυνατοτήτων του μέσω της συστηματικής προπόνησης.

δ)   Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η χρήση αναβολικών είναι επικίνδυνη, αλλά με την παρακολούθηση από ειδικούς οι κίνδυνοι μειώνονται.

ε)        Οι πρωταθλητές μπορούν να αποτελέσουν υγιή πρότυπα για τη νέα γενιά. 

Μονάδες 10

Β2.     α. Ποιος τρόπος πειθούς κυριαρχεί στην πρώτη παράγραφο του κειμένου; (μονάδα 1) Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας. (μονάδες 2)

Μονάδες 3

       β. Να γράψετε στο τετράδιό σας τις υπογραμμισμένες διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις που ακολουθούν και να δηλώσετε τη σημασία τους:

1.    Αν σκεφθεί, μάλιστα, κανείς πως ακόμη και ένας μικροποδοσφαιριστής κερδίζει πολύ περισσότερα από έναν δάσκαλο … (4^η παράγραφος)

2.    Υπό τους όρους αυτούς πώς θα ήταν δυνατόν να ζητούμε από τους αθλητές να αντισταθούν στους πειρασμούς της επιτυχίας; (4^η παράγραφος)

3.    Από μόνη της, όμως, η προπόνηση και οι θυσίες δεν επαρκούν. Προκειμένου να ανεβεί κανείς στην κορυφή, θα πρέπει να μετέλθει όλα τα μέσα. (5^η παράγραφος)

4.    Έτσι, τα υποτιθέμενα «πρότυπα» της νεολαίας δεν ασκούν ανιδιοτελές κοινωνικό λειτούργημα

Μονάδες 5

Β3.     α. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αντικαθιστώντας κάθε λέξη που είναι τυπωμένη με έντονη γραφή με μία συνώνυμη:

1.    Τα κρούσματα  των αθλητών που έχουν κάνει χρήση αναβολικών πολλαπλασιάζονται στην Ελλάδα …

2.    … ο αθλητισμός λειτουργεί πια επαγγελματικά, δηλαδή με αποκλειστικό γνώμονα το κέρδος.

3.    Εκείνο, βέβαια, που έχει αλλάξει και μάλιστα άρδην είναι το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο.

4.    Είναι, λοιπόν, κωμικό να επιτιμά κανείς τους αθλητές που δεν διαγωνίζονται «με τον σταυρό στο χέρι»…

5.    … ενσαρκώνουν το αίτημα της άνευ όρων προσαρμογής του ατόμου στις επιταγές ενός αδυσώπητου και διαβολικού συστήματος.

Μονάδες 5

β. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αντικαθιστώντας κάθε υπογραμμισμένη λέξη με μία αντώνυμη:

1.    Το φαινόμενο, όμως, γιγαντώνεται.

2.    Στην πραγματικότητα τα πράγματα είναι απλούστατα.

3.    …πώς θα ήταν δυνατόν να ζητούμε από τους αθλητές να αντισταθούν στους πειρασμούς της επιτυχίας;

4.    Η ενίσχυση των φυσικών δυνατοτήτων με κάθε μέσο…

Μονάδες 4

Β4.     α. «Οι αθλητές παίζουν με την υγεία τους, όπως ακριβώς οι μονομάχοι της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας έπαιζαν με τη ζωή τους.»: Ποια σχήματα λόγου χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος στην παραπάνω φράση και τι πετυχαίνει με αυτά;

Μονάδες 4

β. Να ερμηνεύσετε τη χρήση των σημείων στίξης στις παρακάτω περιπτώσεις:

1.    Είναι, λοιπόν, κωμικό να επιτιμά κανείς τους αθλητές που δεν διαγωνίζονται «με τον σταυρό στο χέρι» (εισαγωγικά)

2.    Έτσι, τα υποτιθέμενα «πρότυπα» της νεολαίας δεν ασκούν ανιδιοτελές κοινωνικό λειτούργημα · αντίθετα, ενσαρκώνουν το αίτημα της άνευ όρων προσαρμογής του ατόμου στις επιταγές ενός αδυσώπητου και διαβολικού συστήματος. (άνω τελεία)

Μονάδες 4

Γ1.      Υποθέστε ότι την επόμενη Δευτέρα θα διοργανωθούν αθλητικές εκδηλώσεις στο σχολείο σας στο πλαίσιο της πανελλήνιας ημέρας αθλητισμού που έχει θεσπίσει το Υπουργείο Παιδείας. Με αφορμή το γεγονός αυτό αποφασίζετε να συντάξετε ένα άρθρο για τη σχολική εφημερίδα (500-600 λέξεων) στο οποίο:

      α) θα παρουσιάζετε αναλυτικά τα φαινόμενα εκφυλισμού που παρατηρούνται στο χώρο του αθλητισμού και

       β) θα καταθέτετε αιτιολογημένα την άποψή σας για το αν - εξαιτίας αυτών των φαινομένων - οι νέοι πρέπει να αποθαρρυνθούν από την ενασχόλησή τους με τον αθλητισμό ή όχι.

Μονάδες 40

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΣΜΟ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2019

2^Ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΘΕΜΑΤΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ:

[...] Μας δίνει αλήθεια ο κόσμος αυτός των πάμπολλων αντικειμένων που αγοράζουμε για μας ή χαρίζουμε στους άλλους ή χαρίζουν εκείνοι σε μας μια πλουσιότερη αίσθηση ζωής; Γίνεται η ζωή μας ανθρωπινότερη και ουσιαστικότερη; Έχουμε ποτέ σκεφτεί μέχρι ποιου σημείου έχουμε πάψει να ελέγχουμε τη ζωή μας και να τη διαμορφώνουμε ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες κι επιθυμίες μας;

Ο σημερινός άνθρωπος και ιδιαίτερα ο πνευματικά αδιάπλαστος άνθρωπος βρίσκεται κάτω από μια ψυχολογική πίεση που προκαλεί το προβαλλόμενο - με χίλιους τρόπους κι από χίλια δυο κανάλια - όραμα της καταναλωτικής «ευτυχίας». Ο άνθρωπος μαθαίνει να ψάχνει γύρω του, δεν ψάχνει μέσα του για να βρει το λόγο της ύπαρξής του και το νόημα της ζωής του. Το αδιάκοπο αυτό κυνήγι του φευγαλέου οράματος μιας τελείωσης μέσα από την απόκτηση αγαθών και την κατανάλωση έχει ανυπολόγιστες επιπτώσεις.

Καταρχάς, ο πολύτιμος χρόνος της πεπερασμένης ζωής μας φορτίζεται με το άγχος, όχι πάντοτε της επιβίωσης - που κι αυτό έτσι κι αλλιώς δεν το 'χουμε ξεπεράσει - αλλά με την αγωνία για την απόκτηση πραγμάτων κακόγουστων και άχρηστων. Ξεγελιόμαστε μέσα στο παιχνίδι της «αφθονίας» και μπαίνουμε στο χορό της σπατάλης όταν ακόμα δεν έχουμε αντιμετωπίσει θεμελιακές αναγκαιότητες της ζωής μας. Με τον τρόπο αυτό χάσαμε και την αίσθηση του βιωμένου πράγματος, που είναι «δικό μας» γιατί το 'χουμε ζήσει, τ' αγαπούμε και κάτι μας συνδέει μαζί του. Αντίθετα, το πιο «μοντέρνο» υποτίθεται ότι είναι και το καλύτερο και χίλια δυο παλιά ωραία πράγματα τα παραγκωνίζουμε και τα πετάμε, επειδή δεν ανταποκρίνονται στις τυποποιημένες αξιώσεις που μας σερβίρει η μαζική βιομηχανική παραγωγή.

Μέσα σε αυτή τη φρενίτιδα «νεωτερισμού» λησμονήσαμε την αξία της ανθρώπινης χειρονομίας κι επικοινωνούμε με δώρα «αποδεικτικά» των καλών μας αισθημάτων και προθέσεων εκεί, που μια γνήσια επαφή έχει πια εκλείψει. Εκείνο που τελικά αποδεικνύουμε είναι βέβαια ότι είμαστε άνθρωποι «φτιαγμένοι» κι «επιτυχημένοι», επομένως σε θέση να κάνουμε δώρα ανάλογα με τη θέση μας.

Βέβαια, δεν σκεπτόμαστε ότι γι' αυτή την «επιτυχία» δεν μας μένει χρόνος να διαβάσουμε ένα βιβλίο, να χαρούμε ένα λουλούδι, να καλλιεργήσουμε μια γλάστρα. Κατάκοποι από τον ανήφορο αυτόν της «επιτυχίας» μαζευόμαστε κάπου όχι για να συζητήσουμε και να διασκεδάσουμε πραγματικά, αλλά για να θορυβήσουμε μέσα σε μια ατμόσφαιρα φορτσαρισμένης ευθυμίας και ιλαρότητας. Και, όταν μαζευόμαστε, πάλι λειτουργούμε μέσα στο κλίμα του υπερκαταναλωτισμού, που μας έχει γίνει δεύτερη φύση. Τρώμε περισσότερο απ' ό,τι μας χρειάζεται και «γλεντάμε» βαραίνοντας το στομάχι σε βαθμό που να μην μπορούμε πια να σκεφτούμε, σε σημείο που το μυαλό μας πέφτει σε αφασία.

Η σιωπή, η έλλειψη επικοινωνίας απλώνεται ανάμεσά μας όλο και περισσότερο και το κενό που δημιουργείται προσπαθούμε να το καλύψουμε μ' έναν ανταγωνισμό καταναλωτικής επίδειξης κι απλοχεριάς εκεί όπου πραγματική αρχοντιά και ουσιαστικός σεβασμός του άλλου έχουν πια χαθεί. Στεκόμαστε βουβοί και παθητικοί μπροστά στην τηλεόραση και δεχόμαστε κάθε ανόητη φαντασμαγορία, κάθε ηλίθιο φιλμ και κάθε ασυνάρτητο «σόου» σαν ευχαρίστηση. Οι έμποροι του ελεύθερου χρόνου μας σερβίρουν αποβλακωτικά «υπερθεάματα», που μας φαίνονται διασκεδαστικά, επειδή ξεμάθαμε να επικοινωνούμε φυσιολογικά και νιώθουμε την απειλή της πλήξης και της μοναξιάς να μας κυκλώνει από παντού.

Σημεία των καιρών, ενδεικτικά μιας γιγάντιας πολιτιστικής κρίσης κι ενός γενικευμένου κλίματος παρακμής. Αναμφισβήτητα, το τίμημα – σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο - είναι πολύ μεγάλο για να αγνοηθεί από τον σύγχρονο άνθρωπο. Από κάπου πρέπει ν' αρχίσει η αντίδραση προς αυτή την καθολική πορεία εκχυδαϊσμού και αλλοτρίωσης, που χαρακτηρίζει την εποχή μας.

Οι νέοι και οι σκεπτόμενοι άνθρωποι είναι η ελπίδα. Οι νέοι, γιατί διατηρούν μέσα τους ζωντανό το όνειρο και τη μεγάλη προσδοκία και δεν έχουν ακόμη παραιτηθεί ούτε συμβιβαστεί και οι σκεπτόμενοι, γιατί αρνούνται τη θυσία των γνήσιων ανθρώπινων αξιών στον Μολώχ¹ της καταναλωτικής «ευδαιμονίας». [...]

Βασίλης Φίλιας, «Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις»,

Θεματικοί Κύκλοι Λυκείου (διασκευή)

 ¹ Μολώχ: Θεός των αρχαίων Μωαβιτών που απαιτούσε ανθρωποθυσίες

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

Α1.   Να γράψετε την περίληψη του παραπάνω κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Μονάδες 25

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθμούς των παρακάτω προτάσεων και δίπλα σε κάθε αριθμό το γράμμα της φράσης που συμπληρώνει σωστά την πρόταση, σύμφωνα με το κείμενο:

1.        Στόχος του συγγραφέα είναι:

α)  να καταθέσει τον προβληματισμό του για τις επιπτώσεις του καταναλωτισμού και να προτρέψει τους αναγνώστες να υιοθετήσουν πιο πνευματικά ενδιαφέροντα.

β)   να καταθέσει προσωπικά βιώματα σε σχέση με τον καταναλωτισμό, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος τηρεί κριτική στάση απέναντι στο φαινόμενο αυτό.

γ)   να καυτηριάσει τη στάση αυτών που υιοθετούν το «όραμα» του καταναλωτισμού και έχουν χάσει την ουσιαστική επαφή με τον συνάνθρωπο.

δ)  να καταθέσει τον προβληματισμό του για τις επιπτώσεις του καταναλωτισμού και να ευαισθητοποιήσει τους αναγνώστες χωρίς διάθεση διδακτισμού.

Μονάδες 4

2 .   Ο συγγραφέας θεωρεί ότι ο σύγχρονος άνθρωπος:

α)  παρά το γεγονός ότι αναζητά τον λόγο της ύπαρξής του, παγιδεύεται στο κυνήγι της απόκτησης υλικών αγαθών.

β)  ανταλλάσσει δώρα με τους άλλους ως απόδειξη των καλών συναισθημάτων και προθέσεών του.  

γ)  είναι εγκλωβισμένος στο κλίμα του υπερκαταναλωτισμού, χωρίς να υπάρχει ελπίδα σωτηρίας.  

δ)  διασκεδάζει με τρόπο που τον απομακρύνει από τους συνανθρώπους του και τον αδρανοποιεί πνευματικά.

Μονάδες 3

3.   Μέσα σε αυτή τη φρενίτιδα «νεωτερισμού» λησμονήσαμε την αξία της ανθρώπινης χειρονομίας (4^η παράγραφος): Με τη χρήση των εισαγωγικών στη λέξη «νεωτερισμού» ο συγγραφέας:

α)         δηλώνει ότι πρόκειται για ειδική – εξειδικευμένη ορολογία.

β)         εκφράζει την αποστασιοποίησή του και την ειρωνική του διάθεση.

γ)         προσδίδει έμφαση στο λόγο του και προσελκύει το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

δ)         εκφράζει τον θαυμασμό και την έκπληξή του για τη στάση των ανθρώπων. 

Μονάδες 3

Β2.     α. Να εντοπίσετε δύο (2) διαφορετικούς τρόπους ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου («Καταρχάς, ο πολύτιμος χρόνος … μαζική βιομηχανική παραγωγή.») και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας.

Μονάδες 4

            β. «Αναμφισβήτητα, το τίμημα – σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο - είναι πολύ μεγάλο για να αγνοηθεί από τον σύγχρονο άνθρωπο.»: Ποια σύνταξη (ενεργητική ή παθητική) προτιμήθηκε από την συγγραφέα στην υπογραμμισμένη πρόταση; (μονάδα 1) Να μετατρέψετε τη σύνταξη στην αντίθετή της. (μονάδες 3)

Μονάδες 4

Β3.     α. Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις, αντικαθιστώντας κάθε λέξη που είναι τυπωμένη με έντονη γραφή με μία συνώνυμη:

1.    Μέσα σε αυτή τη φρενίτιδα «νεωτερισμού» λησμονήσαμε την αξία της ανθρώπινης χειρονομίας…

2.    Αναμφισβήτητα, το τίμημα – σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο - είναι πολύ μεγάλο…

3.    Από κάπου πρέπει ν' αρχίσει η αντίδραση προς αυτή την καθολική πορεία εκχυδαϊσμού και αλλοτρίωσης, που χαρακτηρίζει την εποχή μας.

4.    …αρνούνται τη θυσία των γνήσιων ανθρώπινων αξιών στον Μολώχ της καταναλωτικής «ευδαιμονίας».

Μονάδες 4

β. έλλειψη, σεβασμός, μοναξιάς, αρνούνται: Να δώσετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου με βάση τη σημασία τους στο κείμενο.

Μονάδες 4

Β4.     α. Να αξιολογήσετε τη χρήση των ερωτήσεων στην αρχή του κειμένου.

Μονάδες 4

β. Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στην πέμπτη παράγραφο («Βέβαια, δεν σκεπτόμαστε…το μυαλό μας πέφτει σε αφασία»)του κειμένου; (μονάδα 1) Να αιτιολογήσετε την επιλογή του συγγραφέα. (μονάδες 3)

Μονάδες 4

Γ1.   Διαβάσατε το άρθρο του Β. Φίλια και αποφασίσατε να γράψετε ένα δικό σας άρθρο (500-600 λέξεων) που θα δημοσιευτεί στη σχολική εφημερίδα. Στο άρθρο αυτό:

α) να προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους ο σύγχρονος άνθρωπος παγιδεύεται «στο αδιάκοπο κυνήγι του φευγαλέου οράματος μιας τελείωσης μέσα από την απόκτηση αγαθών» και

β) να αναλύσετε τα εφόδια που απαιτούνται, προκειμένου ο άνθρωπος να επιτύχει την εξισορρόπηση ανάμεσα στο «έχειν» και το «είναι».

Μονάδες 40

ΕΥΧΟΜΑΙ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ! 

4 ΑΔΙΔΑΚΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Γ. Αδίδακτο κείμενο: Ξενοφῶντος Κύρου Παιδεία 7.3.14

Ὁ Κῦρος μὲν δὴ ταῦτ᾽ εἰπὼν ἀπῄει, κατοικτίρων τήν τε γυναῖκα οἵου ἀνδρὸς στέροιτο καὶ τὸν ἄνδρα οἵαν γυναῖκα καταλιπὼν οὐκέτ᾽ ὄψοιτο. ἡ δὲ γυνὴ τοὺς μὲν εὐνούχους ἐκέλευσεν ἀποστῆναι, ἕως ἄν, ἔφη, τόνδ᾽ ἐγὼ ὀδύρωμαι ὡς βούλομαι· τῇ δὲ τροφῷ εἶπε παραμένειν, καὶ ἐπέταξεν αὐτῇ, ἐπειδὰν ἀποθάνῃ, περικαλύψαι αὐτήν τε καὶ τὸν ἄνδρα ἑνὶ ἱματίῳ. ἡ δὲ τροφὸς πολλὰ ἱκετεύουσα μὴ ποιεῖν τοῦτο, ἐπεὶ οὐδὲν ἥνυτε καὶ χαλεπαίνουσαν ἑώρα τήν γυναῖκα, ἐκάθητο κλαίουσα. ἡ δὲ ἀκινάκην πάλαι παρεσκευασμένον σπασαμένη σφάττει ἑαυτὴν καὶ ἐπιθεῖσα ἐπὶ τὰ στέρνα τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἑαυτῆς κεφαλὴν ἀπέθνῃσκεν. ἡ δὲ τροφὸς ἀνωλοφύρατό τε καὶ περιεκάλυπτεν ἄμφω ὥσπερ ἡ Πάνθεια ἐπέστειλεν.

 ------------------------------

ἀκινάκης, ὁ: μαχαίρι, ευθύ ξιφοειδές περσικό μαχαίρι με κοντή λάμα

σπασαμένη < σπάομαι-ῶμαι = βγάζω από τη θήκη, ξιφουλκώ, τραβώ, εξάγω.

Γ1.  α) «Ὁ Κῦρος μὲν δὴ ταῦτ᾽ εἰπὼν… τὸν ἄνδρα ἑνὶ ἱματίῳ.»: Να μεταφράσετε το παραπάνω κείμενο.

Μονάδες 10

       β) Ποιες ήταν οι αντιδράσεις της τροφού πριν και μετά την αυτοκτονία της κυρίας της, της Πάνθειας;

Μονάδες 10

Γ2.    Να γράψετε τους τύπους που σας ζητούνται για τις επόμενες λέξεις του κειμένου:

γυναῖκα:                την κλητική ενικού

ἑαυτῆς:                   τη δοτική ενικού του αρσενικού στο α΄ πρόσωπο

ἑνί:                            την ίδια πτώση στο θηλυκό γένος

πάλαι:                      τον συγκριτικό βαθμό του επιρρήματος

πολλά:                     την ονομαστική πληθυντικού του θηλυκού στον υπερθετικό βαθμό

ὄψοιτο             τον ίδιο τύπο στον ενεστώτα

παραμένειν      το β΄ ενικό υποτακτικής αορίστου στην ίδια φωνή

ἀποθάνῃ           το γ΄ πληθυντικό οριστικής μέλλοντα  

περικαλύψαι    το α΄ πληθυντικό οριστικής παρακειμένου στη μέση φωνή  

ἐπέστειλεν       το απαρέμφατο του μέλλοντα

Μονάδες 10

Γ3.  α) Να αναγνωρίσετε πλήρως συντακτικά τις ακόλουθες λέξεις του κειμένου: ἀνδρὸς, οὐκέτ’, ἱματίῳ, πολλὰ, χαλεπαίνουσαν, τὴν ἑαυτῆς.

Μονάδες 6

      β) ἡ τροφὸς περιεκάλυπτεν τήν γυναῖκα: Να μεταφερθεί στην παθητική σύνταξη.

Μονάδες 4

BONUS ΑΣΚΗΣΗ: 

«Τῇ δὲ τροφῷ εἶπε παραμένειν, καὶ ἐπέταξεν αὐτῇ, ἐπειδὰν ἀποθάνῃ, περικαλύψαι αὐτήν τε καὶ τὸν ἄνδρα ἑνὶ ἱματίῳ»: να τρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ.

Γ.    Αδίδακτο Κείμενο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι Η΄ 19 – 29

Ὁ δὲ Νικίας αἰσθόμενος τοῦτο καὶ ὁρῶν καθ᾽ ἡμέραν ἐπιδιδοῦσαν τήν τε τῶν πολεμίων ἰσχὺν καὶ τὴν σφετέραν ἀπορίαν, ἔπεμπε καὶ αὐτὸς ἐς τὰς Ἀθήνας ἀγγέλλων πολλάκις μὲν καὶ ἄλλοτε καθ᾽ ἕκαστα τῶν γιγνομένων, μάλιστα δὲ καὶ τότε, νομίζων ἐν δεινοῖς τε εἶναι καί, εἰ μὴ ὡς τάχιστα ἢ σφᾶς μεταπέμψουσιν ἢ ἄλλους μὴ ὀλίγους ἀποστελοῦσιν, οὐδεμίαν εἶναι σωτηρίαν. Φοβούμενος δὲ μὴ οἱ πεμπόμενοι ἢ κατὰ τὴν τοῦ λέγειν ἀδυναμίαν ἢ καὶ μνήμης ἐλλιπεῖς γιγνόμενοι ἢ τῷ ὄχλῳ πρὸς χάριν τι λέγοντες οὐ τὰ ὄντα ἀπαγγέλλωσιν, ἔγραψεν ἐπιστολήν, νομίζων οὕτως ἂν μάλιστα τὴν αὑτοῦ γνώμην μαθόντας τοὺς Ἀθηναίους βουλεύσασθαι περὶ τῆς ἀληθείας.

Γ1. α) «Ὁ δὲ Νικίας αἰσθόμενος … οὐδεμίαν εἶναι σωτηρίαν»: Να μεταφράσετε στη νέα ελληνική γλώσσα το παραπάνω απόσπασμα.

Μονάδες 10

     β) Ο Νικίας, σύμφωνα με το κείμενο, έδωσε στους απεσταλμένους του  μια επιστολή προς τους Αθηναίους. Για ποιους λόγους προχώρησε στην ενέργεια αυτή; Η απάντησή σας να στηριχτεί σε στοιχεία του κειμένου.  

Μονάδες 10

Γ2.   Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:

Νικίας                         τη γενική ενικού

ἰσχὺν                           την ονομαστική πληθυντικού

τὴν σφετέραν           τη δοτική ενικού της αντωνυμίας στο ίδιο γένος του β΄ προσώπου για πολλούς κτήτορες  

τάχιστα                      τον συγκριτικό βαθμό του επιρρήματος

ἐλλιπεῖς                     την αιτιατική πληθυντικού του ουδετέρου γένους

αἰσθόμενος        το γ΄ πληθυντικό οριστικής στον ίδιο χρόνο

ἐπιδιδοῦσαν      το β΄ ενικό προστακτικής αορίστου β΄ στην ίδια φωνή

μεταπέμψουσιν   το γ΄ πληθυντικό υποτακτικής του παθητικού αορίστου

ἀποστελοῦσιν   τη γενική πληθυντικού της μετοχής αορίστου στο θηλυκό γένος στην ίδια φωνή 

ἀπαγγέλλωσιν    το απαρέμφατο του παρακειμένου στη μέση φωνή

Μονάδες 10

Γ3.  α) Να αναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο των παρακάτω λέξεων του αδίδακτου κειμένου: τὴν σφετέραν, τῶν γιγνομένων, ἐν δεινοῖς, σωτηρίαν, τοῦ λέγειν, ἐλλιπεῖς.

Μονάδες 6

β) «Φοβούμενος δὲ… περὶ τῆς ἀληθείας.»: Να καταγράψετε τη δευτερεύουσα πρόταση που υπάρχει στην παραπάνω περίοδο (μονάδα1), να γράψετε το είδος της (μονάδα 1), να αιτιολογήσετε την έγκλιση εκφοράς της (μονάδα 1) και να προσδιορίσετε τον συντακτικό της ρόλο (μονάδα 1).

Μονάδες 4

Bonus ασκήσεις!

1.  Να μεταφέρετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ:

▪    Ὁ Νικίας ὁρῶν καθ᾽ ἡμέραν ἐπιδιδοῦσαν τήν τε τῶν πολεμίων ἰσχὺν καὶ τὴν σφετέραν ἀπορίαν

2.  Να ξαναγράψετε το παρακάτω απόσπασμα, αφού αναλύσετε τις υπογραμμισμένες μετοχές σε αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις:

▪    Ὁ Νικίας αἰσθόμενος τοῦτο καὶ ὁρῶν καθ᾽ ἡμέραν ἐπιδιδοῦσαν τήν τῶν πολεμίων ἰσχὺν, ἔπεμπε καὶ αὐτὸς ἐς τὰς Ἀθήνας

 3.  Να μεταφέρετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο εξαρτώντας τον από το «Θουκυδίδης ἔλεγεν» με όλους τους δυνατούς τρόπους.

▪    Ὁ Νικίας φοβούμενος μὴ οἱ πεμπόμενοι ἢ κατὰ τὴν τοῦ λέγειν ἀδυναμίαν ἢ καὶ μνήμης ἐλλιπεῖς γιγνόμενοι ἢ τῷ ὄχλῳ πρὸς χάριν τι λέγοντες οὐ τὰ ὄντα ἀπαγγέλλωσιν, ἔγραψεν ἐπιστολήν.

 4.  Στο παρακάτω απόσπασμα να εντοπίσετε τον υποθετικό λόγο και να τον χαρακτηρίσετε:

▪    νομίζων ἐν δεινοῖς τε εἶναι καί, εἰ μὴ ὡς τάχιστα ἢ σφᾶς μεταπέμψουσιν ἢ ἄλλους μὴ ὀλίγους ἀποστελοῦσιν, οὐδεμίαν εἶναι σωτηρίαν.

5.  (Νικίας) νομίζων οὕτως ἂν μάλιστα τὴν αὑτοῦ γνώμην μαθόντας τοὺς Ἀθηναίους βουλεύσασθαι περὶ τῆς ἀληθείας: Να μεταφέρετε την παραπάνω περίοδο στον ευθύ λόγο.

ΑΝΔΟΚΙΔΗΣ, ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΡΟΣ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΟΥΣ ΕΙΡΗΝΗΣ 3.5–7

Ο ρήτορας περιγράφει τα οφέλη που υπήρξαν για την Αθήνα από τη συνθήκη ειρήνης που έκλεισε ο Μιλτιάδης με τους Λακεδαιμονίους.

Ἡνίκα τοίνυν ἦν μὲν ὁ πόλεμος ἡμῖν ἐν Εὐβοίᾳ, Μέγαρα δὲ εἴχομεν καὶ Πηγὰς καὶ Τροζῆνα, εἰρήνης ἐπεθυμήσαμεν, καὶ Μιλτιάδην τὸν Κίμωνος ὠστρακισμένον καὶ ὄντα ἐν Χερρονήσῳ κατεδεξάμεθα δι’ αὐτὸ τοῦτο, πρόξενον ὄντα Λακεδαιμονίων, ὅπως πέμψαιμεν εἰς Λακεδαίμονα προκηρυκευσόμενον περὶ σπονδῶν. Καὶ τότε ἡμῖν εἰρήνη ἐγένετο πρὸς Λακεδαιμονίους ἔτη πεντήκοντα, καὶ ἐνεμείναμεν ἀμφότεροι ταύταις ταῖς σπονδαῖς ἔτη τριακαίδεκα. Ὅσα δέ ἀγαθά ἐγένετο διὰ ταύτην τὴν εἰρήνην, ἐγὼ ὑμῖν φράσω. Πρῶτον μὲν τὸν Πειραιᾶ ἐτειχίσαμεν ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ, εἶτα τὸ μακρὸν τεῖχος τὸ βόρειον· ἀντὶ δὲ τῶν τριήρων αἳ τότε ἡμῖν ἦσαν παλαιαὶ καὶ ἄπλοι, αἷς βασιλέα καὶ τοὺς βαρβάρους καταναυμαχήσαντες ἠλευθερώσαμεν τοὺς Ἕλληνας, ἀντὶ τούτων τῶν νεῶν ἑκατὸν τριήρεις ἐναυπηγησάμεθα, καὶ πρῶτον τότε τριακοσίους ἱππέας κατεστησάμεθα καὶ τοξότας τριακοσίους Σκύθας ἐπριάμεθα.

- - - - - - - - - - -

προκηρυκεύομαι: κάνω διερευνητικές επαφές

Α1.     «Ἡνίκα τοίνυν ἦν μὲν ὁ πόλεμος… ταῖς σπονδαῖς ἔτη τριακαίδεκα.»: Να μεταφράσετε στα νέα ελληνικά το παραπάνω απόσπασμα.

Μονάδες 10

Α2.     Ποια οφέλη, σύμφωνα με τον ρήτορα, αποκόμισε η Αθήνα από τη συνθήκη ειρήνης που συνομολόγησε ο Μιλτιάδης με τους Λακεδαιμονίους;

Μονάδες 10

Β1.     Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:

πρόξενον                              τη δοτική του ενικού αριθμού

ἔτη                                          τη δοτική του πληθυντικού αριθμού

τῶν τριήρων                         την αιτιατική του ενικού αριθμού

παλαιαὶ                                 τη γενική του πληθυντικού αριθμού στον συγκριτικό βαθμό στο ίδιο γένος

αἷς                                          την αιτιατική του πληθυντικού αριθμού στο αρσενικό γένος

ἐπεθυμήσαμεν                    το γ΄ πληθυντικό της οριστικής παρακειμένου στην ίδια φωνή

ἐνεμείναμεν                        το β΄ ενικό της προστακτικής στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή

ἐτειχίσαμεν                         το α΄ πληθυντικό της οριστικής μέλλοντα στην ίδια φωνή

ἠλευθερώσαμεν                  το απαρέμφατο ενεστώτα στη μέση φωνή

κατεστησάμεθα                  το γ΄ πληθυντικό της ευκτικής ενεστώτα στην ίδια φωνή

Μονάδες 10

Γ1.α. τὸν Κίμωνος,  προκηρυκευσόμενον, ἔτη (το πρώτο), ταῖς σπονδαῖς, ἄπλοι, αἷς: Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.

Μονάδες 6

Γ1.β. Να χαρακτηρίσετε το είδος και τον συντακτικό ρόλο των παρακάτω δευτερευουσών προτάσεων:

-          Ἡνίκα τοίνυν ἦν μὲν ὁ πόλεμος ἡμῖν ἐν Εὐβοίᾳ

-          Ὅσα δέ ἀγαθά ἐγένετο διὰ ταύτην τὴν εἰρήνην

Μονάδες 4

bonus ΑΣΚΗΣΕΙΣ  ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ

1.      Να γραφούν οι τύποι που ζητούνται:

ἡμῖν                     τον ίδιο τύπο στο τρίτο πρόσωπο

Τροζῆνα              τη γενική ενικού

Κίμωνος              την κλητική ενικού

Λακεδαίμονα     την ονομαστική ενικού

Πειραιᾶ              τη γενική ενικού (και τους δύο τύπους)

τεῖχος                  τη δοτική ενικού

ἄπλοι                   τη δοτική ενικού στο αρσενικό γένος

τοὺς Ἕλληνας  τη δοτική πληθυντικού

τοξότας               την ονομαστική ενικού και δοτική πληθυντικού

2.      τούτων τῶν νεῶν : Να κλιθεί η συνεκφορά και στους δύο αριθμούς. ]

3.      ἐπεθυμήσαμεν, ὠστρακισμένον, ὄντα, κατεδεξάμεθα, πέμψαιμεν, ἐγένετο, ἠλευθερώσαμεν: Να γραφεί το β΄ ενικό της προστακτικής στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή που βρίσκεται ο κάθε τύπος.

bonus ΑΣΚΗΣΕΙΣ  ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ

1.      Ἡνίκα τοίνυν ἦν μὲν ὁ πόλεμος ἡμῖν ἐν Εὐβοίᾳ, εἰρήνης ἐπεθυμήσαμεν: Να μετατρέψετε τη δευτερεύουσα πρόταση σε μετοχή.

2.      Να εξαρτήσετε την παρακάτω περίοδο λόγου από τη φράση Ἀνδοκίδης εἶπεν και να τη μεταφέρετε στον πλάγιο λόγο με όλους τους δυνατούς τρόπους.

Καὶ τότε ἡμῖν εἰρήνη ἐγένετο πρὸς Λακεδαιμονίους ἔτη πεντήκοντα, καὶ ἐνεμείναμεν ἀμφότεροι ταύταις ταῖς σπονδαῖς ἔτη τριακαίδεκα.

3.      Ὅσα δέ ἀγαθά ἐγένετο διὰ ταύτην τὴν εἰρήνην, ἐγὼ ὑμῖν φράσω: Να μεταφέρετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ

  

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

 «Νικόκλης ή Κύπριοι» τοῦ Ισοκράτους 44-45

Ο ρήτορας θέτει τα κριτήρια για την αρετή και αποδεικνύει ότι ο ίδιος υπήρξε πάντα ενάρετος άνθρωπος.

Χρὴ οὖν δοκιμάζειν τὰς ἀρετὰς οὐκ ἐν ταῖς αὐταῖς ἰδέαις ἁπάσας, ἀλλὰ τὴν μὲν δικαιοσύνην ἐν ταῖς ἀπορίαις, τὴν δὲ σωφροσύνην ἐν ταῖς δυναστείαις, τὴν δ' ἐγκράτειαν ἐν ταῖς τῶν νεωτέρων ἡλικίαις. Ἐγὼ τοίνυν ἐν πᾶσι τοῖς καιροῖς φανήσομαι πεῖραν τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως δεδωκώς. Ἐνδεὴς μέν γε χρημάτων καταλειφθεὶς οὕτω δίκαιον ἐμαυτὸν παρέσχον ὥστε μηδένα λυπῆσαι τῶν πολιτῶν. Λαβὼν δ' ἐξουσίαν ὥστε ποιεῖν ὅ,τι ἂν βούλωμαι, σωφρονέστερος τῶν ἰδιωτῶν ἐγενόμην · τούτων δ' ἀμφοτέρων ἐκράτησα ταύτην ἔχων τὴν ἡλικίαν, ἐν ᾗ τοὺς πλείστους ἂν εὕροιμεν πλεῖστα περὶ τὰς πράξεις ἐξαμαρτάνοντας. Καὶ ταῦτ' ἐν ἑτέροις μὲν ἴσως ἂν ὤκνουν εἰπεῖν, οὐχ ὡς οὐ φιλοτιμούμενος ἐπὶ τοῖς ἐμοί πεπραγμένοις, ἀλλ' ὡς οὐκ ἂν πιστευθεὶς ἐκ τῶν λεγομένων · ὑμεῖς δ' αὐτοί μοι μάρτυρές ἐστε πάντων τῶν εἰρημένων.

Γ1.      α) «Λαβὼν δ' ἐξουσίαν ὥστε ποιεῖν… μάρτυρές ἐστε πάντων τῶν εἰρημένων.»: Να μεταφράσετε το παραπάνω απόσπασμα στη νέα ελληνική γλώσσα.

Μονάδες 10

            β) Ποια είναι, σύμφωνα με τον Ισοκράτη, τα κριτήρια με τα οποία πρέπει να εξετάζεται αν ένας άνθρωπος είναι ενάρετος; (Μονάδες 3) Ποια γεγονότα αποδεικνύουν ότι ο ίδιος υπήρξε ενάρετος; (μονάδες 6)

Μονάδες 10

Γ2.      Να γραφούν τύποι που ζητούνται:

ἐνδεὴς                       την αιτιατική του ενικού στο θηλυκό γένος

καταλειφθεὶς           τη δοτική πληθυντικού της μετοχής στο ίδιο γένος

δίκαιον                      την ονομαστική πληθυντικού συγκριτικού βαθμού στο θηλυκό γένος 

σωφρονέστερος       το επίρρημα στον θετικό βαθμό

τῶν ἰδιωτῶν             την κλητική ενικού  

φανήσομαι               το β΄ ενικό της προστακτικής στον παθητικό αόριστο β΄

παρέσχον                  το β΄ ενικό της ευκτικής στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή

λυπῆσαι                    το α΄ πληθυντικό της οριστικής παρατατικού στην ίδια φωνή

ἐκράτησα                  το β΄ ενικό προστακτικής στον αόριστο στην ίδια φωνή

πεπραγμένοις          το β΄ ενικό της οριστικής υπερσυντελίκου στην ίδια φωνή

Μονάδες 10

Γ3.      α) Να προσδιορίσετε τον συντακτικό ρόλο των παρακάτω λέξεων: χρημάτων,  δίκαιον, τῶν ἰδιωτῶν, πλεῖστα, ἐξαμαρτάνοντας, ἐμοί.

            Μονάδες 6

β) τοὺς πλείστους ἂν εὕροιμεν πλεῖστα περὶ τὰς πράξεις ἐξαμαρτάνοντας: Να μεταφέρετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ.

Μονάδες 4

BONUS ΑΣΚΗΣΗ!!! Να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό:

▪         Ἐγὼ τοίνυν ἐν πᾶσι τοῖς καιροῖς φανήσομαι πεῖραν τῆς ἐμαυτοῦ φύσεως δεδωκώς.

▪         Ἐνδεὴς μέν γε χρημάτων καταλειφθεὶς οὕτω δίκαιον ἐμαυτὸν παρέσχον.

▪         Ὑμεῖς δ' αὐτοί μοι μάρτυρές ἐστε πάντων τῶν εἰρημένων