ΤΡΙΩΡΗ ΣΥΝΕΞΕΤΑΣΗ ΓΛΩΣΣΑΣ – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ, 2020, ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

ΤΡΙΩΡΗ ΣΥΝΕΞΕΤΑΣΗ ΓΛΩΣΣΑΣ – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ

KEIMENO I: 

Τα στερεότυπα και η επιρροή τους στη συμπεριφορά

Τα στερεότυπα παίζουν σίγουρα μεγάλο ρόλο στη ζωή μας, μιας και επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τους συνανθρώπους μας. Μέσα από αυτό το άρθρο θα προσπαθήσω να δείξω τα αρνητικά αποτελέσματα που έχει η στερεοτυπική συμπεριφορά απέναντι στις μειονότητες, αλλά και να εξηγήσω τον τρόπο με τον οποίο τα στερεότυπα τείνουν να επιβεβαιώνονται από την ομάδα που βρίσκεται υπό «στερεοτυπική απειλή». Ας ξεκινήσουμε, όμως, πρώτα με δύο βασικούς ορισμούς. Η λέξη στερεότυπα αναφέρεται στις αντιλήψεις που έχουμε ως αποτέλεσμα προκαταλήψεων απέναντι σε άτομα, ομάδες και ιδέες. Ο όρος «στερεοτυπική απειλή» αναφέρεται στην ύπαρξη αρνητικού στερεότυπου για μία ομάδα.

Η ύπαρξη στερεοτύπων σημαίνει πως οτιδήποτε κάνει κάποιος ή οποιαδήποτε από τα χαρακτηριστικά κάποιου φαίνεται πως ταιριάζουν με τη στερεοτυπική αντίληψη που έχει μία κοινωνία στο σύνολό της για την ομάδα του ατόμου αυτού, κάνει το στερεότυπο πιο αληθοφανές ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του ατόμου τόσο στα μάτια των άλλων όσο και στα δικά του μάτια. Με άλλα λόγια, όταν κάποιος που ανήκει σε μια στερεοτυπικά απειλούμενη ομάδα (π.χ. μετανάστες) κάνει κάτι που επιβεβαιώνει το στερεότυπο (π.χ. κλοπή), τότε τείνουμε να ενισχύουμε το στερεότυπο τόσο εμείς όσο και τα άτομα που βρίσκονται στην απειλούμενη ομάδα. Αντίθετα βέβαια, όταν κάτι δεν ταιριάζει με το στερεότυπο, τείνουμε να το αγνοούμε και να το αποδίδουμε σε τρίτα χαρακτηριστικά.

Γίνεται κατανοητό ότι η στερεοτυπική απειλή βιώνεται από τα άτομα που βρίσκονται μέσα στη στερεοτυπική ομάδα ως απειλή της αυτοεκτίμησής τους. Η διάδοση στερεότυπων ομάδων, όπως μετανάστες, μαύροι, εβραίοι, χίπις κτλ, αυξάνει την πιθανότητα για συγκεκριμένα άτομα των ομάδων αυτών να πάρουν ως δεδομένο (de facto) πως αυτά τα στερεότυπα είναι πραγματικά για την ομάδα τους και κατά συνέπεια ότι και οι υπόλοιποι θα τους βλέπουν έτσι. Όταν οι ισχυρισμοί των στερεότυπων είναι πολύ αρνητικοί, αυτή η δυσάρεστη θέση μπορεί να είναι αρκετά απειλητική για την ομάδα, ώστε να έχει επιπτώσεις από μόνη της. Είναι, δηλαδή, σαν μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Εφόσον, για παράδειγμα, θεωρούμε πως μία ομάδα έχει χαμηλό IQ, είναι επόμενο να της φερόμαστε λες και πραγματικά είχε χαμηλό IQ. Εάν αυτή η στερεοτυπική αντίληψη γίνει πολύ δυνατή, αυτό από μόνο του αρκεί για να επιβεβαιωθεί η αντίληψή μας για την άλλη ομάδα.

Ένας ερευνητής ονόματι Steele παρουσίασε πρώτος τον όρο της φυλετικής ευπάθειας (racial vulnerability). Υποστήριξε πως, αφού ένα άτομο εκτίθεται σε όλη του τη ζωή στις αρνητικές εικόνες που έχουν οι άλλοι για τις ικανότητές του, όπως στην περίπτωση των αφροαμερικανών, εκδηλώνει το λεγόμενο υποδεέστερο άγχος (inferiority anxiety) – μία κατάσταση κατά την οποία το άτομο διεγείρεται από τα διάφορα φυλοκεντρικά στοιχεία του περιβάλλοντός του. Δηλαδή, γίνεται πιο ευαίσθητος σε αυτά τα στοιχεία που τον κάνουν να νιώθει κατώτερος και συνεχώς ψάχνει αυτά τα στοιχεία στο περιβάλλον του, για να επιβεβαιώσει για άλλη μια φορά ότι ισχύει η ρατσιστική διάθεση των άλλων. Αυτό το άγχος του το οδηγεί να κατηγορεί τους άλλους για τα προβλήματά του (π.χ. οι ρατσιστές οι λευκοί φταίνε!), κάτι που οδηγεί στη συνέχεια στην επιβεβαίωση ότι αποτελεί το θύμα. Έπειτα, αυτή η εντύπωση γενικεύεται και μεταφράζεται σε αποτυχίες στη ζωή.

 Στις ΗΠΑ έχουν επιβεβαιωθεί αρκετές φορές διαφορές στην απόδοση μεταξύ των λευκών και των έγχρωμων μαθητών από το νηπιαγωγείο έως και το πανεπιστήμιο. Στα πανεπιστήμια το 70% των αφροαμερικανών τελειώνουν τις σπουδές τους καθυστερημένα, εκτός του προβλεπόμενου χρόνου αποπεράτωσης των σπουδών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό τους λευκούς φοιτητές είναι 42%. Ακόμη και στο βαθμό του πτυχίου υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Επίσης, διάφορες έρευνες κατά τις δεκαετίες του 60′ και του 70′ έδειξαν πως οι αφροαμερικανοί τα πήγαιναν καλύτερα στα IQ τεστ όταν τους λέγανε ότι κάνανε τεστ άσχετα με τις νοητικές τους ικανότητες, αλλά και όταν πίστευαν ότι τα αποτελέσματά τους θα συγκριθούν με πληθυσμό αφροαμερικανών, παρά όταν νόμιζαν ότι θα συγκριθούν με λευκούς!

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι όσο συνεχίζουμε να ανακυκλώνουμε τα στερεότυπα απέναντι σε οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα, αυτόματα «αναγκάζουμε» την ομάδα αυτή να δεχτεί τις στερεοτυπικές αντιλήψεις ως πραγματικές, με αποτέλεσμα να διαιωνίζεται ο στιγματισμός της. Είναι ένας αέναος κύκλος. Εκτός και αν καταφέρουμε να σταματήσουμε να ανατροφοδοτούμε αυτόν τον περιορισμένο τρόπο κατηγοριοποίησης των ανθρώπων σε «Άλλες» ομάδες.

Αρθρογράφος: Δημήτρης Αγοραστός, Ψυχολόγος

πηγή: http://psychologein.dagorastos.net/2007/09/24/stereotypa/

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙ: 

Παίζοντας με τα στερεότυπά μας

Καρτέλα καταγραφής στερεοτυπικών αντιλήψεων

Εκφώνηση: «Μέσα σε τρία λεπτά θα θέλαμε να γράψετε το πρώτο πράγμα, μία ή δύο λέξεις ή μια φράση, που σας έρχεται στο μυαλό για τις κατηγορίες αυτές των ανθρώπων. Ό, τι και να γράψετε, δεν θα βαθμολογηθεί. Να θυμάστε ότι δεν υπάρχει σωστό ή λάθος. Μας ενδιαφέρει να ανακαλύψουμε τα στερεότυπα που έχουμε. Ακόμα και αν κάτι δεν το πιστεύετε, αν σας έρθει στο μυαλό πρώτο, παρακαλώ να το γράψετε. Τα γραπτά σας θα είναι ανώνυμα».

Απάντηση μαθητή/μαθήτριας:

Γύφτισσα:     Ξυπόλυτη, ζητιάνα, να σου πω τη μοίρα σου

Εβραίος:       Τοκογλύφος, τσιγκούνης, γαμψή μύτη

Αλβανός :     Φτωχός, πονηρός

Ανάπηρος:    Καημένος, λυπάμαι, κρίμα

Μετανάστης: Φτώχεια, ξεσπιτωμένος, πείνα

Εργαστήρι για παιδιά «Δημοκρατία κι Εκπαίδευση»

Εκπαιδευτικά προγράμματα, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων

ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙΙ :

Ο Ναζίμ Χικμέτ (Nâzım Hikmet Ran, Θεσσαλονίκη, 1902 - Μόσχα, 1963) ήταν Τούρκος ποιητής και δραματουργός, τα έργα του οποίου μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. Το παρακάτω ποίημα μελοποιήθηκε από τον Θάνο Μικρούτσικο. 

Μικρόκοσμος

Και να, τι θέλω τώρα να σας πω.
Μες στις Ινδίες, μέσα στην πόλη της Καλκούτας,
φράξαν τον δρόμο σ' έναν άνθρωπο.
Αλυσοδέσαν έναν άνθρωπο εκεί που εβάδιζε.
Να το λοιπόν γιατί δεν καταδέχομαι
να υψώσω το κεφάλι στ' αστροφώτιστα διαστήματα.
Θα πείτε, τ' άστρα είναι μακριά
κι η γη μας τόση δα μικρή.

Ε, το λοιπόν, ό,τι και να είναι τ' άστρα,
εγώ τη γλώσσα μου τους βγάζω.
Για μένα, το λοιπόν, το πιο εκπληκτικό,
πιο επιβλητικό, πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο,
είναι ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίζει,
είναι ένας άνθρωπος που τον αλυσοδένουνε.

 

ΘΕΜΑΤΑ:

ΘΕΜΑ Α:

Α1.    Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου Ι (70 – 80 λέξεις).  

Μονάδες 15

 ΘΕΜΑ Β:

Β1.   Γίνεται κατανοητό ότι η στερεοτυπική απειλή βιώνεται από τα άτομα που βρίσκονται μέσα στη στερεοτυπική ομάδα ως απειλή της αυτοεκτίμησής τους. (3^η παράγραφος κειμένου Ι)

            Αφού μελετήσετε το κείμενο Ι, να καταγράψετε τρεις (3) τρόπους με τους οποίους ο συγγραφέας τεκμηριώνει την παραπάνω θέση.

Μονάδες 15

Β2.    Θεωρείτε ότι ο τίτλος του κειμένου ΙΙ είναι κατάλληλος, για να δηλώσει το περιεχόμενό του; Να απαντήσετε με αναφορές στο κείμενο. Στη συνέχεια, να προτείνετε  έναν εναλλακτικό τίτλο.

Μονάδες 10

Β3.    Να συγκρίνετε τα κείμενα Ι και ΙΙ και να καταλήξετε σε συμπεράσματα σχετικά με τη γλώσσα και το ύφος τους. Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας, αναλογιζόμενοι την πρόθεση του κάθε κειμένου και το κοινό στο οποίο απευθύνεται.

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ Γ:

Γ1.    Ποιο είναι το κρίσιμο θέμα που τίθεται, κατά τη γνώμη σας, στο ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ και με ποιους εκφραστικούς τρόπους αναδεικνύεται; Ποια είναι η δική σας τοποθέτηση; (200 λέξεις)

Μονάδες 15

 ΘΕΜΑ Δ

Δ1.    Είδος κειμένου:        Επιχειρηματολογικό κείμενο - ανακοίνωση στον τύπο

Ρόλος:                        Εκπρόσωπος μη κυβερνητικής οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Αποδέκτες:                Ευρύ κοινό

Θέμα:                         Με ποιους τρόπους το σχολείο μπορεί να βοηθήσει τους μαθητές και τις μαθήτριες να ξεπεράσουν στερεοτυπικές αντιλήψεις που έχουν να κάνουν με τη διαφορετικότητα;

Έκταση:                     300-350 λέξεις

Σημείωση: Μπορείτε να αξιοποιήσετε δημιουργικά το περιεχόμενο των παραπάνω κειμένων.                              

Μονάδες 30

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ BRAIN DRAIN (2020, ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Οι Έλληνες ξενιτεύονται. Ως πότε ακόμα;

Η τρέχουσα οικονομική κρίση που άρχισε το 2010 και συνεχίζεται έως τις μέρες μας και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας που καταγράφονται στη χώρα μας έχουν εξωθήσει χιλιάδες Έλληνες στο εξωτερικό με σκοπό να αναζητήσουν και να βρουν απασχόληση, ώστε να αξιοποιήσουν τα προσόντα τους και να αποκομίσουν κάποιο εισόδημα από την εργασία τους.

Οι αριθμοί της μετανάστευσης προβληματίζουν έντονα. Η πρόσφατη έρευνα που διεξήγαγε για αυτό το θέμα η εταιρεία ICAP είναι ενδεικτική. Το δείγμα ήταν 1.268 Έλληνες που ζουν στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη έρευνα, το ανησυχητικό φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων» (brain drain) έχει προσλάβει ανησυχητικές διαστάσεις στην Ελλάδα της ύφεσης, αφού τελευταία την εγκαταλείπουν περισσότεροι από τις προηγούμενες  χρονιές. Παράλληλα, ανάμεσα στα υπόλοιπα ευρήματα της έρευνας, διαπιστώνεται ότι οι βασικότεροι λόγοι μετανάστευσης αφορούν την έλλειψη αξιοκρατίας και τη διαφθορά σε ποσοστό 41%, την οικονομική κρίση (34%), αλλά και τις καλύτερες προοπτικές – ευκαιρίες που υπάρχουν στο εξωτερικό (33%).

Η «αιμορραγία» που προκαλεί το φαινόμενο της μετανάστευσης στην ελληνική οικονομία σε όρους ακαθάριστου εθνικού προϊόντος και εισοδήματος είναι πολύ μεγάλη για την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Άλλωστε, αυτό γίνεται εύκολα αντιληπτό από την ποσοστιαία κατανομή των Ελλήνων που εγκαταλείπουν τα πάτρια εδάφη με κριτήριο το επίπεδο σπουδών τους. Συγκεκριμένα, το 9% διαθέτει διδακτορικό, το 55% κατέχει μεταπτυχιακό δίπλωμα σπουδών, το 20% πτυχίο πανεπιστημίου (ΑΕΙ), ένα 10% περίπου πτυχίο ΤΕΙ και μόνο το 6% δεν κατέχει πτυχίο. Ηλικιακά στην ομάδα που έχει «τα ηνία» της μετανάστευσης βρίσκονται σε ποσοστό 35% οι νέοι από 30 έως 35 ετών και στη δεύτερη θέση σε ποσοστό 28% οι ηλικίες από 25 έως 30 ετών και ουραγοί οι ηλικίες 30-33 ετών. Η λαϊκή ρήση ότι «από την Ελλάδα φεύγουν τα καλύτερα μυαλά» εύλογα επιβεβαιώνεται, διότι αρκετοί από όσους επιλέγουν να μεταναστεύσουν έχουν διαπρέψει στις ακαδημαϊκές σπουδές τους, διαθέτουν μικρή ή μεγάλη εργασιακή εμπειρία, αλλά οι προσδοκίες τους για επαγγελματική αποκατάσταση διαψεύδονται μόλις διαπιστώσουν την αναξιοκρατία και τη γραφειοκρατία που επικρατούν στους περισσότερους κλάδους, αν όχι σε όλους, της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας της χώρας μας. Κάποιες φορές η επιχειρηματικότητα, το υγιές «επιχειρείν», η ανταγωνιστικότητα μεταξύ επιχειρήσεων ή μεμονωμένων ατόμων, η επιδίωξη της καινοτομίας και της αριστείας αντιμετωπίζονται με καχυποψία, δογματισμό ή ακόμη και με εχθρότητα.

Τα προαναφερθέντα ωθούν μορφωμένους, εξειδικευμένους και λιγότερο καταρτισμένους Ελληνες να στρέφονται προς οικονομικά προηγμένα κράτη και κυρίως τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γερμανία, την Ελβετία, την Ολλανδία, τη Γαλλία κ.λπ. αλλά και εκτός Ευρώπης, όπως, για παράδειγμα, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τις αραβικές χώρες, την Κίνα και αλλού, οπουδήποτε θα μπορούσαν να βρουν μια αξιοπρεπή εργασία, με βάση τις γνώσεις, τις δυνατότητες, την εμπειρία τους και με αξιοκρατικές διαδικασίες, με περιορισμένη γραφειοκρατία και παροχή αδιάκριτα σε όλους ίσων ευκαιριών για ανάδειξη. Η «διαρροή εγκεφάλων» συνεχίζεται και το 2017, σύμφωνα με τα στοιχεία της επιβατικής κίνησης των Ελλήνων από το διεθνές αεροδρόμιο της Αθήνας «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Ένα από τα πιο ανησυχητικά δεδομένα αφορά τον αριθμό των Ελλήνων επιστημόνων που εγκαταστάθηκαν στο εξωτερικό από την έναρξη της τρέχουσας οικονομικής κρίσης το 2010, ο οποίος αγγίζει σταδιακά τα 500.000 άτομα, με αυξητικές τάσεις για το μέλλον. Δυστυχώς, οι οιωνοί κρίνονται δυσοίωνοι για τα επόμενα χρόνια και οι στρατιές των «διασποριτών», όπως χαρακτηριστικά αναφέρονται στα στοιχεία του διεθνούς αεροδρομίου «Ελευθέριος Βενιζέλος», θα διατηρηθούν, πλήττοντας καίρια την εθνική οικονομία μας και υποβαθμίζοντας τις όποιες προοπτικές επανεκκίνησης και ανάκαμψής της.

Ας προσπαθήσουμε ως κοινωνία, υπερβαίνοντας τις στενές κομματικές γραμμές και τα μικροσυμφέροντα, να διαμορφώσουμε ικανές συνθήκες και μια συνεκτική στρατηγική απορρόφησης των νέων Ελλήνων επιστημόνων, ώστε να μην ξενιτεύονται προς αναζήτηση εργασίας και τελικά «αξιοποιούνται» κατάλληλα από τις ξένες χώρες, που τους προσφέρουν όσα δεν βρίσκουν, δυστυχώς, στην πατρίδα μας. Επιπλέον, ας παραδειγματιστούμε από ευρωπαϊκές χώρες σχετικά με τους θεσμούς, τους φορείς και τις διαδικασίες επαγγελματικής αποκατάστασης των πτυχιούχων ιδρυμάτων ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης, καθώς και των αποφοίτων τεχνικής εκπαίδευσης. Αναντίρρητα, όλες οι επαγγελματικές ειδικότητες και ακαδημαϊκές εξειδικεύσεις είναι απαραίτητες για την πολυπόθητη ανάπτυξη της χειμαζόμενης ελληνικής οικονομίας. Ας δρομολογήσουμε πλέον ένα εθνικό στρατηγικό πλαίσιο αξιοποίησης προσόντων και αποδεδειγμένης εργασιακής εμπειρίας, για να τοποθετηθεί «ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση» και να επωφεληθούν συνολικά η οικονομία και η κοινωνία μας.

Άρθρο του Κ. Κωνσταντινίδη, διασκευασμένο για τις ανάγκες της εξέτασης.

http://www.kathimerini.gr

1ο Θέμα

Α1.     Σε κάθε μία από τις διατυπώσεις που ακολουθούν να δώσετε τον χαρακτηρισμό “Σωστό” ή “Λάθος”, ανάλογα με το αν αποδίδουν το νόημα του κειμένου σωστά ή όχι. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με συγκεκριμένη αναφορά στο κείμενο.

i)        Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι ένας από τους λόγους μετανάστευσης των Ελλήνων είναι η έλλειψη διαύγειας στις προσλήψεις.

ii)       Ο αρθρογράφος αμφισβητεί την αξιοπιστία της άποψης ότι από την «Ελλάδα φεύγουν τα καλύτερα μυαλά».

iii)      Η καινοτομία ενθαρρύνεται.

iv)      Ο αρθρογραφός ευελπιστεί ότι το φαινόμενο της μετανάστευση θα παρουσιάσει ύφεση τα επόμενα χρόνια.

v)       Σύμφωνα με τον αρθρογράφο η λύση στο πρόβλημα της μετανάστευσης είναι η συγκρότηση ενός δημόσιου φορέα απασχόλησης εργατικού δυναμικού.

Α2.     Στην τάξη, διερευνάτε το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων». Στο πλαίσιο της συζήτησης, να παρουσιάσετε περιληπτικά τις απόψεις του Κωνσταντινίδη (σε 90-100 λέξεις), όπως αυτές αναπτύσσονται στην 5^η και 6^η παράγραφο του αποσπάσματος.

2ο Θέμα

Β1.     Να εντοπίσετε και να καταγράψετε δύο τρόπους ανάπτυξης της 3^ης παραγράφου. Σε τι αποβλέπει ο συντάκτης του κειμένου με την παράλληλη επιλογή τους;

Β2.     α) Μια αποφαντική (Οι Έλληνες ξενιτεύονται) και μια ερωτηματική (Ως πότε ακόμα;) πρόταση συνθέτουν τον τίτλο του κειμένου. Να σχολιάσετε το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα. (80 λέξεις)

β) Να δώσετε έναν εναλλακτικό τίτλο στο κείμενο.

Β3.     Να ξαναγράψετε την παρακάτω περίοδο, αντικαθιστώντας τα υπογραμμισμένα ρηματικά σύνολα (ρήμα και αντικείμενο) με ονοματικά (ουσιαστικό και γενική προσδιοριστική):

«Η τρέχουσα οικονομική κρίση που άρχισε το 2010 και συνεχίζεται έως τις μέρες μας και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας που καταγράφονται στη χώρα μας έχουν εξωθήσει χιλιάδες Έλληνες στο εξωτερικό με σκοπό να αναζητήσουν και να βρουν απασχόληση, ώστε να αξιοποιήσουν τα προσόντα τους και να αποκομίσουν κάποιο εισόδημα από την εργασία τους.»

Ποια από τις δύο εκδοχές θεωρείτε προτιμότερη και για ποιους λόγους;

Β4.     Ο αρθρογράφος κάνει ευρεία χρήση των σημείων στίξης. Να επισημάνετε τη λειτουργικότητά τους στις εξής λέξεις/φράσεις:

Ø   «διαρροής εγκεφάλων»

Ø   «αιμορραγία»

Ø   «επιχειρείν»

Ø   «Ελευθέριος Βενιζέλος»

Ø   «ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση»

Β5.     Να δηλώσετε τη σημασία των υπογραμμισμένων διαρθρωτικών λέξεων.

Στη συνέχεια, να τις αντικαταστήσετε με ισοδύναμες από τις λέξεις που ακολουθούν χωρίς να αλλοιώνεται η σχέση συνοχής (2 λέξεις περισσεύουν): προφανώς, επιπρόσθετα, την ίδια στιγμή, δίχως αμφιβολία, εξάλλου, δηλαδή, παρόλο που.

Β6.     Να ξαναγράψετε την περίοδο λόγου που ακολουθεί αντικαθιστώντας κάθε μια από τις υπογραμμισμένες λέξεις με μια συνώνυμη λέξη ή φράση και κάνοντας όλες τις αναγκαίες αλλαγές.

« Η λαϊκή ρήση ότι «από την Ελλάδα φεύγουν τα καλύτερα μυαλά» έχει εύλογα μια δόση αλήθειας, διότι αρκετοί από όσους επιλέγουν να μεταναστεύσουν έχουν διαπρέψει στις ακαδημαϊκές σπουδές τους, διαθέτουν μικρή ή μεγάλη εργασιακή εμπειρία, αλλά οι προσδοκίες τους για επαγγελματική αποκατάσταση διαψεύδονται μόλις διαπιστώσουν την αναξιοκρατία και τη γραφειοκρατία που επικρατούν στους περισσότερους κλάδους, αν όχι σε όλους, της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας της χώρας μας.»

Β7.     Στην τελευταία παράγραφο προσέξτε την έγκλιση και το πρόσωπο των ρημάτων που χρησιμοποιούνται: Ας προσπαθήσουμε… ας παραδειγματιστούμε …. Ας δρομολογήσουμε… Για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, ο αρθρογράφος έκανε την παραπάνω επιλογή;

3ο Θέμα

Για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, πολλοί νέοι άνθρωποι αποφασίζουν εγκαταλείψουν την Ελλάδα και να μετακομίσουν στο εξωτερικό για να εργαστούν;

Η απάντησή σας θα έχει τη μορφή σύντομης ομιλίας 300-350 λέξεων, στο πλαίσιο συζήτησης που αναπτύσσεται στο σχολείο σας την Ημέρα των Επαγγελμάτων.

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ BRAIN DRAIN (2020, ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Brain Drain: Η Ελλάδα ξαναγίνεται κόσμος

Τα τελευταία χρόνια ακούω και διαβάζω πολλά δυσάρεστα για το brain drain, την αποδημία μορφωμένων Ελλήνων στο εξωτερικό. Η ακούσια μετανάστευση είναι δυσάρεστη για τον μετανάστη και τους οικείους του, χωρίς αμφιβολία. Παρά ταύτα, όσο και αν ακούγεται παράδοξο, το brain drain ίσως αποδειχθεί η μεγαλύτερη ευκαιρία του ελληνισμού μετά την αρχαιότητα. Μέσω του brain drain η Ελλάδα ξαναγίνεται κόσμος. Και αυτό γιατί ο κόσμος είναι η Ελλάδα που διαστέλλεται, ενώ η Ελλάδα είναι ο κόσμος που συστέλλεται, που μικραίνει.

Η Ελλάδα είναι μια μικρή γωνιά στη Μεσόγειο. Τόπος στενόχωρος, με μικρές παραγωγικές δυνατότητες. Από τις απαρχές της ιστορικής παρουσίας του ο ελληνισμός μεγαλούργησε εκτός συνόρων. Ανέκαθεν η Ελλάδα δεν χωρούσε τους Έλληνες, ένα λαό δημιουργικό και εξωστρεφή. Αυτοί που έφευγαν ήταν οι ικανότεροι, όσοι ένιωθαν και έβλεπαν ότι η δυναμική τους υπερβαίνει την άγονη και περιορισμένη ελληνική γη. […]

Αλλά και στη νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα δεν έλειψε η μετανάστευση. Τουναντίον, σε ορισμένες περιόδους γιγαντώθηκε. Μόνο που πια η Ελλάδα δεν εξήγαγε μεγαλείο, αλλά κακομοιριά. Κατά κανόνα, πάμφτωχοι, αμόρφωτοι Έλληνες παρατούσαν τα χωριά τους για να αναζητήσουν δουλειές στην Ευρώπη, την Αμερική και την Αυστραλία. Οποιαδήποτε δουλειά. Μετανάστευαν ως φτωχοί συγγενείς, από μια ανυπόληπτη Ελλάδα. Και παρότι συνήθως πρόκοβαν επαγγελματικά και κοινωνικά, στην πραγματικότητα αφελληνίζονταν. Έσπευδαν πρόθυμα να υιοθετήσουν τον πολιτισμό της χώρας υποδοχής τους και τον επιδείκνυαν ως στοιχείο ανωτερότητας στους Ελλαδίτες.

Από την άλλη, όσοι παρέμειναν στην Ελλάδα ήταν κατά κανόνα οι μορφωμένοι, που μπόρεσαν να χτίσουν δουλειές και ζωές γύρω από το δημόσιο, είτε ως υπάλληλοι είτε ως κρατικοδίαιτοι ιδιώτες. Ελάχιστοι από τους πεπαιδευμένους, ικανούς και τολμηρούς Ελλαδίτες άνοιξαν τα φτερά τους στον κόσμο, ενίοτε κυνηγημένοι από το επίσημο κράτος για τα φρονήματά τους.[…]

Και τότε ήλθε η κρίση. Εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες άρχισαν να μεταναστεύουν επειδή μπορούσαν, επειδή είχαν προσόντα. Μορφωμένοι και κοσμοπολίτες καταλαμβάνουν συχνότατα επίζηλες θέσεις στις χώρες υποδοχής τους. Επιβάλλονται στις κοινωνίες τους με τη γνώση και τις ικανότητές τους. Εξάγουν μια Ελλάδα της δημιουργίας, που το ελλαδικό κράτος έπνιγε. Το ελληνικό κράτος, μετά το 1950, αποφάσισε να δημιουργήσει τόσους πολλούς επιστήμονες και επαγγελματίες που αδυνατούσε να απορροφήσει και να αξιοποιήσει. Στην αρχή, ως λύση, προκρίθηκαν οι ασύστολοι διορισμοί. Μετά η ανάπτυξη –φούσκα με ασύγγνωστα δάνεια. Όταν αυτές οι δυνατότητες εξαντλήθηκαν και μας εξάντλησαν, απέμεινε η μετανάστευση.

Πικρή κάποιες φορές για τον Έλληνα, σωτήρια για τον ελληνισμό. Εξάγουμε, όπως στις λαμπρότερες περιόδους της ιστορίας μας, το περίσσευμά μας, την προστιθέμενη αξία μας: ανθρώπους. Γιατί το βασικό κεφάλαιο της χώρας μας είναι οι Έλληνες. Ξαναδίνουμε, λοιπόν, στην οικουμένη ό,τι ωραιότερο υπάρχει: γνώση και νιάτα. Μέσω των νέων που αποδημούν η Ελλάδα ξαναγίνεται κόσμος, γίνεται Ελλάδα ξανά. Όπως στις καλύτερες περιόδους της ιστορίας μας. Ελλάδα. Η γενιά του brain drain, έστω ασύνειδα, πράττει αυτό που καμιά ηγεσία δεν κατόρθωσε. Μετατρέπει την κρίση σε ευκαιρία και ξαναδίνει στον ελληνισμό την πεμπτουσία του: την οικουμενικότητα, την εξωστρέφεια. Η αυθεντική Ελλάδα ήταν και θα είναι αλλού, γιατί είναι οικουμενική.

Την ίδια ώρα η ελλαδική πολιτική ηγεσία υπόσχεται ότι θα κάνει τα πάντα για να ξαναφέρει πίσω τους ξενιτεμένους. Προσπαθεί να πνίξει τον ελληνισμό στη μετριότητά της, να τον βυθίσει στα αδιέξοδα του σύγχρονου ελλαδικού κράτους. Δεν κατανοεί ότι ιστορικά το πλέον επιτυχημένο παραγωγικό μοντέλο ήταν και είναι η εξάπλωση του ελληνισμού στην περιφέρειά του. Η δημιουργία ισχυρών ελληνικών κοινοτήτων στο εξωτερικό ανέκαθεν προσέφερε στην Ελλάδα ανάπτυξη, μέσω των εμπορικών και παραγωγικών δικτύων που δημιουργούνται. Τελικά, ο μεγαλύτερος εχθρός του ελληνισμού είναι το ελλαδικό κράτος.

Στείρης, Γ. (28.03. 2017). ｫBrain drain: Η Ελλάδα ξαναγίνεται κόσμοςｻ. Huffpost.

Ανακτήθηκε από https://www.huffingtonpost.gr/georgios-steiris/brain-drain-_b_15636480.html

στις 10/04/2019.

Β1.     Στην πρώτη παράγραφο ο συγγραφέας υποστηρίζει «…όσο και αν ακούγεται παράδοξο, το brain drain ίσως αποδειχθεί η μεγαλύτερη ευκαιρία του ελληνισμού μετά την αρχαιότητα»: Με ποια στοιχεία – επιχειρήματα δικαιολογεί αυτή τη θέση του;

Β2.     Στη δεύτερη παράγραφο ο συγγραφέας κάνει μια ιστορική αναδρομή. Πώς παρουσιάζει την Ελλάδα και τους Έλληνες; Ποιος είναι ο στόχος του;

Β3.     Μελετήστε την τρίτη παράγραφο. Ποια χαρακτηριστικά είχε η μετανάστευση στη νεότερη και σύγχρονη Ελλάδα; Ποιες διαφορές εντοπίζει ο συγγραφέας ανάμεσα στη μετανάστευση αυτή και τη μετανάστευση (brain drain) της σύγχρονης εποχής;

B4.       Σε τρία (3) σημεία ο συγγραφέας δηλώνει τη στάση του απέναντι στην πολιτική ηγεσία του ελληνικού κράτους. Να εντοπίσετε τα σημεία και να περιγράψετε τη στάση αυτή. Με ποιες γλωσσικές επιλογές την εκφράζει;

Β5.     Μελετήστε τις δύο τελευταίες παραγράφους. Ποια διαφορά εντοπίζετε στο ύφος του συγγραφέα; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με στοιχεία του κειμένου.

Β6.     «κόσμος είναι η Ελλάδα που διαστέλλεται, ενώ η Ελλάδα είναι ο κόσμος που συστέλλεται, που μικραίνει.»

 «(η μετανάστευση) πικρή κάποιες φορές για τον Έλληνα, σωτήρια για τον ελληνισμό.»

Να εξηγήσετε τις παραπάνω φράσεις που δίνονται με το σχήμα της αντίθεσης. 

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ (2020, ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Η παγκοσμιοποίηση της εκμετάλλευσης των παιδιών

Η είδηση δεν συγκίνησε κανέναν. Οι πάσης αποχρώσεως εφημερίδες και γενικά τα ΜΜΕ ήταν απασχολημένα με το να αναλύουν το «μήνυμα των εκλογών» και έτσι δεν βρήκαν την ευκαιρία ούτε να αναλύσουν ούτε να καταγγείλουν ότι στην Κωνσταντινούπολη παιδάκια 10-12 ετών ράβουν τα τζιν Benetton με μεροκάματο λιγότερο του ενός ευρώ την ημέρα. Κανένας δεν φώναξε για σκάνδαλο, γιατί φαίνεται ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης δεν έχουμε να πούμε τίποτα για την παγκοσμιοποίηση της εκμετάλλευσης των παιδιών.

Το θέμα -αν δεν μας φαίνεται φυσιολογικό- δεν μας απασχολεί. Στην εποχή μας σκάνδαλο είναι ότι πέφτει το Χρηματιστήριο και όχι ότι κάθε λεπτό πεθαίνουν 25 παιδιά από ασιτία· ότι 250 εκατομμύρια αγοράκια και κοριτσάκια σε όλον τον κόσμο ηλικίας 5-14 χρόνων δουλεύουν 14-16 ώρες την ημέρα δένοντας κόμπους σε χαλιά, στρίβοντας φύλλα καπνού, κόβοντας σπίρτα· ότι παιδάκια παραμορφώνουν τα χέρια τους ράβοντας μπάλες, κόβοντας διαμάντια, παραμορφώνουν τα πόδια τους δουλεύοντας σε υαλουργίες, σε νταμάρια ή κάνοντας τους βαστάζους στις αγορές· ότι κοριτσάκια όχι μεγαλύτερα από 12 χρόνων πωλούνται για τα χαρέμια των αραβικών κρατών σαν αγελάδες σε παζάρια· ότι αγοράκια και κοριτσάκια πουλούν το κορμί τους στους δρόμους της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής.

Ο Μπένετον δεν είναι ούτε χειρότερος ούτε καλύτερος από τους υπόλοιπους άρχοντες των πολυεθνικών: από τη Nike, την Adidas, τη Fiat, τη United Fruit κ.τ.λ. Ακολουθεί τους νόμους της ελεύθερης αγοράς, όπως κάνουν όλοι, μεταφέροντας την παραγωγή του εκεί όπου το κόστος εργασίας είναι χαμηλότερο· εκεί όπου τα δικαιώματα εργασίας είναι ελάχιστα ως ανύπαρκτα. Και αν σε αυτές τις χώρες δουλεύουν μωρά, δεν φταίνε οι καθώς πρέπει καπιταλιστές της πολιτισμένης Δύσης. Φταίνε οι νόμοι των υπανάπτυκτων κρατών, φταίνε οι βάρβαροι γονείς του Τρίτου Κόσμου που βάζουν τα παιδιά τους να δουλεύουν.

Όμορφος ο κόσμος της ελεύθερης αγοράς· ο κόσμος της παγκοσμιοποίησης που «προάγει τον πλούτο των εθνών και την ευημερία των ατόμων». Υπάρχουν στον πλανήτη ένα δισεκατομμύριο φτωχά παιδιά και οι στατιστικές της Unicef λένε ότι το ένα στα δύο εργάζεται στην κυριολεξία για ένα πιάτο φαΐ στις βιομηχανίες που παράγουν προϊόντα made in... που πωλούνται στις αγορές της Δύσης. Οι στατιστικές επίσης λένε ότι το ένα στα δύο παιδιά των φτωχών και απόκληρων του πλανήτη είναι πλεονάζον. Οι αγορές δεν το χρειάζονται. Δεν είναι παραγωγικό. Και όποιος δεν παράγει, ως γνωστό, δεν χρειάζεται. Γι' αυτό καλύτερα να πεθαίνουν προτού μεγαλώσουν και γίνουν επικίνδυνα. Για του λόγου το αληθές, οι παρααστυνομικές ομάδες στη Βραζιλία δολοφονούν κατά μέσο όρο τέσσερα παιδιά την ημέρα, ενώ στη ναρκοδημοκρατία της Κολομβίας (που είναι πιο παραγωγικοί) φθάνουν τα έξι παιδιά ημερησίως.

Για όσους σηκώνουν τους ώμους νομίζοντας ότι αυτά συμβαίνουν μακριά τους, στη γη των βαρβάρων, έχω δυσάρεστα νέα. Σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ, πέντε εκατομμύρια παιδιά -κυρίως μεταναστών από τη Λατινική Αμερική- εργάζονται οικοδομώντας το αμερικανικό θαύμα. Στα αγροκτήματα-μοντέλο του κράτους της Καλιφόρνιας 500.000 παιδιά από 5 ως 12 ετών δουλεύουν, για δύο δολάρια, 12 ώρες την ημέρα κάτω από τεχνητές βροχές εντομοκτόνων. Στη Βρετανία (όπου η παιδική εργασία επιτρέπεται διά νόμου από 13 χρόνων) τέσσερα στα δέκα παιδιά εργάζονται με πενιχρά μεροκάματα.

Τα παιδιά του κόσμου ουρλιάζουν στέλνοντας μηνύματα αγωνίας, αλλά αυτά δεν φθάνουν στα αφτιά μας. Έχουμε άλλα σοβαρότερα προβλήματα να λύσουμε από εκείνα της φτώχειας, της εκμετάλλευσης, της ανισότητας, της περιθωριοποίησης, της αδικίας και έτσι δεχόμαστε ότι μπορούμε να θυσιάσουμε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά (των άλλων) στον βωμό της παγκοσμιοποίησης.

(Β. Μουλόπουλος, εφημ. Το Βήμα)

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Β1.    Μελετήστε την 1^η, την 3^η και την 6^η παράγραφο του άρθρου και εντοπίστε τα σημεία που ο αρθρογράφος χρησιμοποιεί την ειρωνεία:

α) να αναφέρετε εναντίον ποιων στρέφεται η ειρωνεία του και

β) να αξιολογήσετε το επικοινωνιακό αποτέλεσμα που κάθε φορά επιτυγχάνεται.

Β2.    Μελετήστε την 2^η παράγραφο. Ποιος είναι ο στόχος του αρθρογράφου; Με ποιους τρόπους υπηρετείται αυτός ο στόχος και πώς τους αξιολογείτε; (προσέξτε και τις γλωσσικές επιλογές του π.χ. υποκοριστικά, σχήματα λόγου κ.ά.)

Β2.    Μελετήστε την 5^η παράγραφο του κειμένου. Ποιος είναι ο στόχος του αρθρογράφου; Με ποιους τρόπους υπηρετείται αυτός ο στόχος και πώς τους αξιολογείτε;

Β3.    Με ποιους τρόπους αναπτύσσει ο κειμενογράφος την πρώτη παράγραφο;

Β4.  α) Στο άρθρο του ο Μουλόπουλος χρησιμοποιεί το α΄ πληθυντικό. Τι επιτυγχάνει με την επιλογή αυτή;

         β) Στην τελευταία παράγραφο να αντικαταστήσετε το α΄ πληθυντικό πρόσωπο με β΄ πληθυντικό. Ποια αλλαγή παρατηρείτε στο ύφος και το επικοινωνιακό αποτέλεσμα;

Β5.    Να αντικαταστήσετε τις έντονα τυπωμένες μεταφορικές φράσεις με άλλες που να αποδίδουν με σαφήνεια το νόημα.

Γ.      Παρά τη συνταγματική κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων του παιδιού παρατηρείται σε αρκετές περιπτώσεις ασύστολη παραβίασή τους. Σε ένα άρθρο 400 λέξεων  που θα δημοσιευτεί στην εφημερίδα του σχολείου σας να καταγγείλετε φαινόμενα παραβίασης των δικαιωμάτων του παιδιού στις μέρες μας και να προτείνετε μέτρα για τη διασφάλισή τους.

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ (2020 ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Έχει αξία η Επιστήμη;

Τελευταία διαρκώς πληθαίνουν αυτοί που υπογραμμίζουν τον αντιφατικό ρόλο της επιστήμης στη ζωή των ανθρώπων. Οι επιστήμονες με τις ανακαλύψεις τους έχουν επιμηκύνει τη ζωή μας, έχουν νικήσει ασθένειες, έχουν προσφέρει ανεπανάληπτες εμπορικές και σεξουαλικές ελευθερίες, έχουν θέσει στο περιθώριο ημιθέους και δαίμονες και αποκάλυψαν έναν κόσμο πιο περίπλοκο και θαυμαστό από οτιδήποτε έχει παραγάγει η ανθρώπινη φαντασία. Υπάρχουν, όμως, νέα προβλήματα σε αυτή την περίεργη μορφή παραδείσου που έχει δημιουργήσει η επιστήμη καθώς επίσης και νέα ερωτήματα σχετικά με το αν διαθέτει τη στήριξη του κοινού, προκειμένου να μπορέσει να αντιμετωπίσει τις μελλοντικές προκλήσεις των ασθενειών, της ρύπανσης, της ασφάλειας, της εκπαίδευσης, της διατροφής, της ύδρευσης και της πολεοδομικής επέκτασης.

Η κοινή γνώμη έχει αρχίσει να φοβάται τις πιθανές συνέπειες τής χωρίς έλεγχο επιστήμης και τεχνολογίας σε πεδία όπως ο βιολογικός πόλεμος, το «φαινόμενο του θερμοκηπίου», η πυρηνική ενέργεια και η αύξηση των πυρηνικών όπλων. Οι τριβές στις σχέσεις επιστημόνων και κοινής γνώμης έχουν θέσει νέους φραγμούς στην έρευνα σχετικά με τους παθογόνους μικροοργανισμούς και την ανθρώπινη κλωνοποίηση.

Υπήρξε εποχή κατά την οποία η σημασία της επιστήμης για το μέσο άνθρωπο ήταν τεράστια και η επιστήμη ήταν αξιοσέβαστη. Κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα, οι πρόοδοι της επιστήμης στη διατροφή, στη δημόσια υγεία και στην ιατρική βοήθησαν στο να αυξηθεί το προσδόκιμο όριο επιβίωσης στις δυτικές κοινωνίες κατά 30 χρόνια (χονδρικά από τα 50 στα 80 χρόνια). Δεν είναι απορίας άξιον το ότι από το 1950 ως το 1990 ο πληθυσμός της Γης υπερδιπλασιάστηκε φτάνοντας τα 6 δισεκατομμύρια. Η αποκωδικοποίηση, εξάλλου, του ανθρώπινου γονιδιώματος οδήγησε τους βιολόγους σε καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο δουλεύει ο ανθρώπινος οργανισμός και δημιούργησε νέες ελπίδες για την αντιμετώπιση ασθενειών που παραμένουν αθεράπευτες, όπως είναι ο καρκίνος και ο διαβήτης. Αντιστοίχως, οι φυσικοί ανέπτυξαν την ψηφιακή τεχνολογία και έστειλαν τον άνθρωπο στο φεγγάρι, ενώ ταυτόχρονα δημιούργησαν την υποδομή για την παρατήρηση των πλανητών. «Για πολλούς ανθρώπους η ζωή έγινε ευκολότερη σε πολλά επίπεδα» αναφέρει ο James Watson¹.

Ταυτόχρονα, όμως, νέα και πολύ σοβαρά προβλήματα δημιουργήθηκαν : η όξινη βροχή, οι περιβαλλοντικές τοξίνες, τα πυρηνικά απόβλητα, το «φαινόμενο του θερμοκηπίου», η τρύπα του όζοντος, η τρομακτική καταστροφή δύο διαστημικών λεωφορείων κ.τ.λ. Όλα αυτά έχουν συμβάλει στην ανάπτυξη ενός σκεπτικισμού του κοινού απέναντι στις δυνατότητες της επιστήμης. Επιπροσθέτως, παρά την εκρηκτική ανάπτυξη των βιολογικών επιστημών, ο καρκίνος κοστίζει κάθε χρόνο πολλές ανθρώπινες ζωές και η άνθηση της βιοτεχνολογίας² έχει τροφοδοτήσει φόβους για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Ακόμη, οι πρόσφατες πρόοδοι στην κλωνοποίηση έχουν κάνει πολλούς να διερωτώνται αν η επιστημονική πρόοδος συντελείται εις βάρος της ιερότητας της ανθρώπινης ζωής.

Η ύπαρξη, βέβαια, όλων αυτών των προβλημάτων κάνει το σημερινό άνθρωπο επιφυλακτικό για την αξία των επιστημονικών επιτευγμάτων. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν επιστήμονες οι οποίοι με πάθος επιδίδονται στην επιστημονική έρευνα και ονειρεύονται να προωθήσουν την επιστημονική πρόοδο και να θεωρηθούν πρωτοπόροι.

Αν ληφθεί υπόψη, όμως, η άποψη του Jacob Bronowski³ ότι «το να αδιαφορεί μια κοινωνία ή ένας λαός για την επιστήμη είναι σαν να περπατά με ανοιχτά μάτια προς τη σκλαβιά», τίθεται ως ζητούμενο οι επιστήμονες να αναδέχονται την κοινωνική ευθύνη και να υπηρετούν με την ερευνητική εργασία τους ό,τι ανεβάζει το επίπεδο (πνευματικό και βιοτικό) του λαού και εξασφαλίζει, κατά συνέπεια, το σεβασμό της κοινωνίας προς την επιστήμη και την επιστημονική αλήθεια.

W. Broad και J. Glanz, εφημ. Το Βήμα, 28/12/2003

1. O Τζέιμς Γουάτσον (James Watson) Αμερικανός μοριακός βιολόγος, γενετιστής και ζωολόγος, περισσότερο γνωστός για την ανακάλυψη της δομής του DNA σε συνεργασία με τον Φράνσις Κρικ το 1953.

2. βιοτεχνολογία: η χρησιμοποίηση ζωντανών οργανισμών ή άλλων βιολογικών συστημάτων για την παραγωγή βιολογικών προϊόντων χρήσιμων στον άνθρωπο.

3. Jacob Bronowski: Βρετανός μαθηματικός και ιστορικός

Α1.     Να γράψετε στο τετράδιό σας περίληψη του κειμένου χωρίς δικά σας σχόλια (100-120 λέξεις).

Β1.     Αφού μελετήσετε όλο το κείμενο, να προσδιορίσετε αν το ερώτημα του τίτλου απαντάται από τους αρθρογράφους. (70-80 λέξεις)

Β2.    Υπήρξε εποχή κατά την οποία η σημασία της επιστήμης για το μέσο άνθρωπο ήταν τεράστια και η επιστήμη ήταν αξιοσέβαστη. (3^η παράγραφος) Ποιους τρόπους επιλέγουν οι αρθρογράφοι, για να τεκμηριώσουν την παραπάνω φράση; Να αξιολογήσετε την πειστικότητά τους.

Β3.     Σε μια παράγραφο 60-70 λέξεων να σχολιάσετε την παρακάτω άποψη: "Το να αδιαφορεί μια κοινωνία ή ένας λαός για την επιστήμη είναι σαν να περπατά με ανοιχτά μάτια προς τη σκλαβιά".

Β4.     Οι επιστήμονες με τις ανακαλύψεις τους έχουν επιμηκύνει τη ζωή μας, έχουν νικήσει ασθένειες, έχουν προσφέρει ανεπανάληπτες εμπορικές και σεξουαλικές ελευθερίες, έχουν θέσει στο περιθώριο ημιθέους και δαίμονες και αποκάλυψαν έναν κόσμο πιο περίπλοκο και θαυμαστό από οτιδήποτε έχει παραγάγει η ανθρώπινη φαντασία.

           

Να ξαναγράψετε το παραπάνω απόσπασμα ξεκινώντας με τη φράση «Από τους επιστήμονες με τις ανακαλύψεις τους ….». Ποιες αλλαγές παρατηρείτε στο ύφος του κειμένου;

Β5.  όμως, προκειμένου να, εξάλλου, ταυτόχρονα, βέβαια, Από την άλλη πλευρά: Τι δηλώνουν οι παραπάνω διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις; Να τις αντικαταστήσετε με συνώνυμες ώστε να διατηρείται η σχέση συνοχής.

Β6.    Να εντοπίσετε δύο σημεία στα οποία επιλέγεται το ασύνδετο σχήμα και να προσδιορίσετε το επικοινωνιακό αποτέλεσμα που επιτυγχάνεται σε κάθε περίπτωση. 

Δ1.     Ορίστηκες εκπρόσωπος του Λυκείου σου για την εκδήλωση που οργάνωσε η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του νομού σου με θέμα "Επιστημονική έρευνα και κοινωνική ευθύνη". Διατύπωσε το κείμενο-ομιλία (400 λέξεις) που θα παρουσιάσεις σε ακροατήριο νέων της ηλικίας σου, προσδιορίζοντας το χρέος των επιστημόνων απέναντι στην κοινωνία. Επίσης, να αναπτύξεις τις προϋποθέσεις με τις οποίες οι επιστήμονες καθίστανται ικανοί να ανταποκρίνονται στον κοινωνικό τους ρόλο.

Δ2.    Στην τελετή αποφοίτησης του σχολείου σας ως υποψήφιοι/ες φοιτητές/τριες και μελλοντικοί/κές επιστήμονες εκφωνείτε μια ομιλία 400 λέξεων στην οποία εστιάζετε σε δύο άξονες:

α) στον ρόλο της επιστήμης στην αντιμετώπιση των σημαντικότερων, κατά τη γνώμη σας, σύγχρονων προβλημάτων και

β) στα ηθικά εφόδια του επιστήμονα που θα του επιτρέψουν να υπηρετήσει αυτό τον στόχο.

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΑ ΕΞΕΛΙΓΜΕΝΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ (2020, ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Μαγικό ραβδί και αφεντικό!

Σε εποχή οικονομικής κρίσης, οι μοναδικές ηλεκτρονικές μικροσυσκευές που οι πωλήσεις τους, αντί να μειώνονται, αυξάνονται, είναι τα «έξυπνα» κινητά (smart phones). Πάνω από ένα εκατομμύριο φανατικοί της κινητής τηλεφωνίας έσπευσαν να αποκτήσουν με κάθε μέσο το μοντέλο τέταρτης γενιάς, κατά την πρώτη ημέρα κυκλοφορίας του. Η κατασκευάστρια εταιρεία έχει διαθέσει συνολικά από το 2007, όταν δηλαδή διοχέτευσε στην αγορά το «έξυπνο» κινητό της, περισσότερες από 50 εκατομμύρια συσκευές. Υπήρξαν πολλοί (μεταξύ αυτών και Έλληνες) που πέταξαν σε Λονδίνο, Παρίσι, Μόναχο, Τόκιο, Νέα Υόρκη για να αποκτήσουν πρώτοι το αντικείμενο του πόθου τους.

Συσκευές-μύθος, τα κινητά αυτά είναι από τα λίγα προϊόντα που δεν έχουν προκαλέσει μποϊκοτάζ¹ για τις συνθήκες παραγωγής τους, μολονότι είναι γνωστό ότι το εργοστάσιο όπου κατασκευάζονται απασχόλησε πρόσφατα τον Τύπο με τις αυτοκτονίες υπαλλήλων που δεν άντεξαν τα μικρά μεροκάματα, τις ατέλειωτες ώρες δουλειάς, τη διαμονή σε άθλιους «ξενώνες»... Για να αναχαιτίσει το κύμα των αυτοκτονιών, η εταιρεία αύξησε το μισθό των ανθρώπων-μηχανών κατά 20%, έτσι ώστε, μαζί με τις υπερωρίες, φτάνει πλέον τα…113 ευρώ το μήνα!

Τίποτα από αυτά δεν πτοεί τους μανιακούς των «μαγικών» συσκευών. Σίγουρα, πρόκειται για μια «αυλή των θαυμάτων», για ένα μαγικό ραβδάκι με το οποίο κανείς μπορεί να πραγματοποιήσει κάθε τεχνολογικό του όνειρο... Κάμερα υψηλής ανάλυσης, γρήγορη πρόσβαση στο διαδίκτυο, αναπαραγωγή μουσικής και βίντεο, σύνδεση με σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, πρόβλεψη καιρού, μέτρηση καρδιακών παλμών, σύγκριση τιμών, ενημέρωση κίνησης τραπεζικών λογαριασμών, παροχή πληροφοριών για πρόσωπα, αντικείμενα, φάρμακα, αξιοθέατα και τόσα άλλα.

Όμως, είναι μόνο αυτό; Ή είναι κυρίως διότι έχει γίνει «αξία» (μετά την απεμπόληση² των πολιτισμικών και ηθικών αξιών), ένα κοινωνικό «αγαθό» που μπορεί να κυκλοφορεί και να εξαργυρώνεται ως κοινωνικό νόμισμα, με σκοπό την απόκτηση κοινωνικού κύρους;

Με το «έξυπνο» κινητό αγοράζεις μια υψηλότερη θέση στην κοινωνία, λαμβάνεις ένα είδος κοινωνικής…προαγωγής. Δεν είναι απλώς μια πολυμηχανή διασκέδασης, ένα εξάρτημα που σε εμπλέκει στο συλλογικό τελετουργικό της «επικοινωνίας» (μαζί στήριγμα, σωματοφύλακας, σύντροφος, φίλος), αλλά και ένα διαρκές «εισιτήριο» για αλλού ... Το μήνυμα που σου στέλνει το «έξυπνο» κινητό και εγγράφεται βαθιά στο υποσυνείδητό σου δεν είναι το εμφανές περιεχόμενο των ήχων και των εικόνων, αλλά η δυνατότητα αποδιοργάνωσης του πραγματικού και ανασύνθεσης της εικόνας των γεγονότων μέσα από τις πολλαπλές εφαρμογές, μέσα από την εύκολη και θαυμαστή μετάβαση από τον έναν στον άλλον εικονικό κόσμο.

Προϊόν-σύμβολο της εποχής, σε έλκει αχόρταγα και καταβροχθίζει οτιδήποτε εισέλθει στην ακτίνα επιρροής του, ακόμη και εσένα που το κατέχεις. Διότι δεν είναι μια απλή τεχνητή προέκταση του χεριού σου, είναι καταναγκαστικό «αφεντικό», έξη³ που σε ωθεί ένα σκαλί βαθύτερα στον φαύλο κύκλο των εξαρτήσεών σου. Μέσα από ένα σύστημα επίπλαστων⁴ αναγκών, σε γοητεύει και σε παγιδεύει, σε υπηρετεί και, ταυτόχρονα, σε μεταμορφώνει σε δικό του υπηρέτη.

Από τον ημερήσιο Τύπο (διασκευή).

_______________

1. εμπορικό αποκλεισμό

2. εγκατάλειψη για ιδιοτελείς σκοπούς

3. συνήθεια

4. τεχνητών, μη πραγματικών

Α1.   Να γράψετε στο τετράδιό σας περίληψη του κειμένου, χωρίς δικά σας σχόλια, σε 80 - 100 λέξεις.

Β1.  Να σχολιάσετε τον τίτλο του άρθρου. Θεωρείτε ότι ανταποκρίνεται στο περιεχόμενό του; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας.

                       

Εναλλακτικά:

        Ποια στάση φαίνεται να έχει ο αρθρογράφος απέναντι στα έξυπνα κινητά; Ποιους εκφραστικούς τρόπους επιλέγει, προκειμένου να την καταστήσει σαφή; Να δώσετε παραπομπές στο κείμενο.

Β2.  Να εντοπίσετε στη 2^η παράγραφο δύο σημεία στα οποία ο αρθρογράφος χρησιμοποιεί την ειρωνεία. Με ποιους τρόπους δηλώνεται η ειρωνική διάθεση του αρθρογράφου; Να προσδιορίσετε το επικοινωνιακό αποτέλεσμα που κάθε φορά επιτυγχάνεται.

Β3.   Στην 3^η παράγραφο ο αρθρογράφος χρησιμοποιεί το ασύνδετο σχήμα. Να αξιολογήσετε την επιλογή του σε σχέση με τον στόχο της παραγράφου.

Β4.    Στην 4^η παράγραφο ο αρθρογράφος διατυπώνει δύο ερωτήματα. Ποιος είναι ο στόχος του και πώς αυτά τα ερωτήματα υπηρετούν τη δομή του κειμένου;

Β5.    Με το «έξυπνο» κινητό αγοράζεις μια υψηλότερη θέση στην κοινωνία, λαμβάνεις ένα είδος κοινωνικής…προαγωγής. (…) Προϊόν-σύμβολο της εποχής, σε έλκει αχόρταγα και καταβροχθίζει οτιδήποτε εισέλθει στην ακτίνα επιρροής του, ακόμη και εσένα που το κατέχεις. Διότι δεν είναι μια απλή τεχνητή προέκταση του χεριού σου, είναι καταναγκαστικό «αφεντικό», έξη³ που σε ωθεί ένα σκαλί βαθύτερα στον φαύλο κύκλο των εξαρτήσεών σου. Μέσα από ένα σύστημα επίπλαστων⁴ αναγκών, σε γοητεύει και σε παγιδεύει, σε υπηρετεί και, ταυτόχρονα, σε μεταμορφώνει σε δικό του υπηρέτη.

        Να αντικαταστήσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις (ρήματα και αντωνυμίες) που βρίσκονται σε β΄ πρόσωπο με τις αντίστοιχες λέξεις (ρήματα και αντωνυμίες) του α΄ πληθυντικού. Ποια διαφορά παρατηρείτε στο ύφος; 

Β6.    «Η κατασκευάστρια εταιρεία έχει διαθέσει συνολικά από το 2007, όταν δηλαδή διοχέτευσε στην αγορά το «έξυπνο» κινητό της, περισσότερες από 50 εκατομμύρια συσκευές.»

        α) Να αναγνωρίσετε τη σύνταξη (ενεργητική ή παθητική) και να αιτιολογήσετε την επιλογή του αρθρογράφου.

       β) Να ξαναγράψετε την περίοδο, μεταφέροντας τη σύνταξη στην αντίθετή της. Ποια αλλαγή παρατηρείτε στο ύφος;

Δ1.    Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι με την απόκτηση εξελιγμένων τεχνολογικών προϊόντων ενισχύεται το κοινωνικό κύρος τους.

Σε ένα άρθρο σας (400 λέξεις), που το προορίζετε για την τοπική εφημερίδα, να παρουσιάσετε τις απόψεις σας σχετικά με:

α) τους λόγους για τους οποίους κάποιοι υιοθετούν μια τέτοια αντίληψη

β) τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η αντίληψη αυτή στη ζωή τους.