ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ 2019 ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Διδαγμένο κείμενο:

Ἀριστοτέλους Πολιτικά

Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία τις, σχεδὸν πρώτη σκέψις περὶ πόλεως ἰδεῖν, τί ποτέ ἐστιν ἡ πόλις. Νῦν γὰρ ἀμφισβητοῦσιν, οἱ μὲν φάσκοντες τὴν πόλιν πεπραχέναι τὴν πρᾶξιν, οἱ δ’ οὐ τὴν πόλιν ἀλλὰ τὴν ὀλιγαρχίαν ἢ τὸν τύραννον · τοῦ δὲ πολιτικοῦ καὶ τοῦ νομοθέτου πᾶσαν ὁρῶμεν τὴν πραγματείαν οὖσαν περὶ πόλιν, ἡ δὲ πολιτεία τῶν τὴν πόλιν οἰκούντων ἐστὶ τάξις τις. Ἐπεὶ δ’ ἡ πόλις τῶν συγκειμένων, καθάπερ ἄλλο τι τῶν ὅλων μὲν συνεστώτων δ’ ἐκ πολλῶν μορίων, δῆλον ὅτι πρότερον ὁ πολίτης ζητητέος· ἡ γὰρ πόλις πολιτῶν τι πλῆθός ἐστιν. Ὥστε τίνα χρὴ καλεῖν πολίτην καὶ τίς ὁ πολίτης ἐστὶ σκεπτέον. Καὶ γὰρ ὁ πολίτης ἀμφισβητεῖται πολλάκις· οὐ γὰρ τὸν αὐτὸν ὁμολογοῦσι πάντες εἶναι πολίτην· ἔστι γάρ τις ὃς ἐν δημοκρατίᾳ πολίτης ὢν ἐν ὀλιγαρχίᾳ πολλάκις οὐκ ἔστι πολίτης.

Ὁ δὲ πολίτης οὐ τῷ οἰκεῖν που πολίτης ἐστίν (καὶ γὰρ μέτοικοι καὶ δοῦλοι κοινωνοῦσι τῆς οἰκήσεως), οὐδ’ οἱ τῶν δικαίων μετέχοντες οὕτως ὥστε καὶ δίκην ὑπέχειν καὶ δικάζεσθαι (τοῦτο γὰρ ὑπάρχει καὶ τοῖς ἀπὸ συμβόλων κοινωνοῦσιν) … πολίτης δ’ ἁπλῶς οὐδενὶ τῶν ἄλλων ὁρίζεται μᾶλλον ἢ τῷ μετέχειν κρίσεως καὶ ἀρχῆς. …..Τίς μὲν οὖν ἐστιν ὁ πολίτης, ἐκ τούτων φανερόν· ᾧ γὰρ ἐξουσία κοινωνεῖν ἀρχῆς βουλευτικῆς καὶ κριτικῆς, πολίτην ἤδη λέγομεν εἶναι ταύτης τῆς πόλεως, πόλιν δὲ τὸ τῶν τοιούτων πλῆθος ἱκανὸν πρὸς αὐτάρκειαν ζωῆς, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν.

  

Α1. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, πρέπει να εξετάσουμε «τίνα χρὴ καλεῖν πολίτην καὶ τίς ὁ πολίτης ἐστὶ» για δύο λόγους. Ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι;

Μονάδες 10 

Β1.     «Νῦν γὰρ ἀμφισβητοῦσιν, οἱ μὲν φάσκοντες τὴν πόλιν πεπραχέναι τὴν πρᾶξιν, οἱ δ’ οὐ τὴν πόλιν ἀλλὰ τὴν ὀλιγαρχίαν ἢ τὸν τύραννον»: Ποια είναι η διχογνωμία την οποία επισημαίνει ο φιλόσοφος και ποιο ιστορικό παράδειγμα φαίνεται να έχει υπόψη του, εκφράζοντας αυτές τις απόψεις;

Μονάδες 10

Β2. Ποια είναι τα κριτήρια που, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, δεν αποδεικνύουν ότι κάποιος είναι πολίτης μιας πόλης και πώς τεκμηριώνει τις απόψεις του;

Μονάδες 10

Β3. Λαμβάνοντας υπόψη το απόσπασμα από το αρχαίο κείμενο «ᾧ γὰρ ἐξουσία κοινωνεῖν ἀρχῆς βουλευτικῆς καὶ κριτικῆς, πολίτην ἤδη λέγομεν εἶναι ταύτης τῆς πόλεως, πόλιν δὲ τὸ τῶν τοιούτων πλῆθος ἱκανὸν πρὸς αὐτάρκειαν ζωῆς, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν» και το παρακάτω μεταφρασμένο κείμενο, να προσδιορίσετε τα χαρακτηριστικά του όρου «πόλις», σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.

Η κοινωνική οντότητα που προήλθε από τη συνένωση περισσότερων χωριών είναι η πόλη, μια κοινωνική οντότητα τέλεια, που μπορούμε να πούμε ότι πέτυχε τελικά την ύψιστη αυτάρκεια · συγκροτήθηκε για να διασφαλίζει τη ζωή, στην πραγματικότητα όμως υπάρχει για να εξασφαλίζει την καλή ζωή. Η πόλη, επομένως, είναι κάτι που ήρθε στην ύπαρξη εκ φύσεως, όπως ακριβώς και οι πρώτες κοινωνικές οντότητες, αφού αυτή είναι το τέλος εκείνων.

Μονάδες 10

Β4. Να χαρακτηρίσετε καθεμιά από τις παρακάτω φράσεις «Σωστή» ή «Λανθασμένη», ανάλογα με τις πληροφορίες που δίνει το βιβλίο σας στην Εισαγωγή στα Πολιτικά.

1. Η απόκτηση των αρετών δεν είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση, αλλά αφορά και την πόλη.

2.   Στα Ηθικά Νικομάχεια δεν περιλαμβάνονται θέματα παιδείας και εκπαίδευσης.

3. Η πόλις είναι κοινότητα που την αποτελούν κυβερνώντες και κυβερνώμενοι.

4. Η αρχαία ελληνική λέξη πόλις έχει διαφορετική σημασία από τη νεοελληνική λέξη κράτος.

5. Η ευδαιμονία δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την αυτάρκεια.

Μονάδες 10

 Β5.    α) Να αντιγράψετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω λέξεις και δίπλα στην καθεμία να καταγράψετε από το παραπάνω διδαγμένο αρχαίο κείμενο μία (1) ετυμολογικά συγγενή λέξη: εγκρατής, κειμήλιο, άφιξη, βωμός, κλήση, απόρρητος.

         β) νομοθέτου, κοινωνοῦσι, συμβόλων, αὐτάρκειαν: Δύο από τις παραπάνω λέξεις χρησιμοποιούνται σήμερα με διαφορετική σημασία από αυτή που έχουν στο αρχαίο κείμενο. Αφού τις εντοπίσετε, να σχηματίσετε μία πρόταση για κάθε μία, ώστε να φαίνεται η σημερινή τους σημασία.

Μονάδες 10

Γ. Αδίδακτο κείμενο:

Λυκούργος, Κατὰ Λεωκράτους, 112-113

Το παρακάτω απόσπασμα αναφέρεται στην άδικη φυλάκιση του Απολλόδωρου και του Θρασύβουλου

και στην απόφαση της εκκλησίας του δήμου για την τύχη του νεκρού Φρυνίχου.

112           Φρυνίχου γὰρ ἀποσφαγέντος νύκτωρ παρὰ τὴν κρήνην τὴν ἐν τοῖς οἰσύοις ὑπὸ Ἀπολλοδώρου καὶ Θρασυβούλου, καὶ τούτων ληφθέντων καὶ εἰς τὸ δεσμωτήριον ἀποτεθέντων ὑπὸ τῶν τοῦ Φρυνίχου φίλων, αἰσθόμενος ὁ δῆμος τὸ γεγονὸς τούς τε εἰρχθέντας ἐξήγαγε, καὶ βασάνων γενομένων τὸ πρᾶγμα ἀνέκρινε, καὶ ζητῶν εὗρε τὸν μὲν Φρύνιχον προδιδόντα τὴν πόλιν, τοὺς δ’ ἀποκτείναντας αὐτὸν ἀδίκως εἰρχθέντας.

113           Καὶ ψηφίζεται ὁ δῆμος, Κριτίου εἰπόντος, τὸν μὲν νεκρόν κρίνειν προδοσίας, καί ἂν δόξῃ προδότης ὢν ἐν τῇ χώρα τεθάφθαι, τά γε ὀστᾶ αὐτοῦ ἀνορύξαι καὶ ἐξορίσαι ἔξω τῆς Ἀττικῆς, ὅπως μηδὲ τὰ ὀστᾶ τοῦ τὴν χώραν καὶ τὴν πόλιν προδιδόντος εὑρίσκηται ἐν τῇ χώρᾳ.

τὰ οἴσυα = τόπος κατάφυτος από ιτιές

τούς εἰρχθέντας = τους φυλακισμένους

 Γ1.  Να μεταφράσετε την παράγραφο 113 στα νέα ελληνικά.

Μονάδες 10

Γ2.  Ποιες ήταν οι ενέργειες του Θρασύβουλου και του Απολλόδωρου και ποια η τύχη τους, σύμφωνα με τα δεδομένα της παραγράφου 112; 

Μονάδες 10

Γ3.  α) τὴν κρήνην, τούτων, ὁ δῆμος, προδότης: Να μεταφέρετε τις παραπάνω λέξεις στην ονομαστική του πληθυντικού (για την αντωνυμία να διατηρήσετε το γένος της)

Μονάδες 4

          β) Να γραφούν οι τύποι που ζητούνται:

ληφθέντων   τον ίδιο τύπο στον παρακείμενο στην ίδια φωνή

αἰσθόμενος              το απαρέμφατο στον ίδιο χρόνο

ἐξήγαγε                    το α΄ πληθυντικό ευκτικής στον ίδιο χρόνο και στην ίδια φωνή

ἀνέκρινε                   το β΄ ενικό προστακτικής αορίστου στην ίδια φωνή

ψηφίζεται                 το γ΄ ενικό της οριστικής παρακειμένου στην ίδια φωνή

ἐξορίσαι                    τον ίδιο τύπο στον μέλλοντα στην ίδια φωνή

Μονάδες 6

Γ4.  α) βασάνων, προδιδόντα, κρίνειν, προδότης, τῆς Ἀττικῆς, τὰ ὀστᾶ: Να αναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο των παραπάνω λέξεων.

Μονάδες 6

         β) ὅπως μηδὲ τὰ ὀστᾶ τοῦ τὴν χώραν καὶ τὴν πόλιν προδιδόντος εὑρίσκηται ἐν τῇ χώρᾳ: Να αναγνωρίσετε το είδος της πρότασης (μονάδα 1) και τον συντακτικό της ρόλο (μονάδα 1) και να αιτιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς της (μονάδες 2). 

Μονάδες 4

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

2^Ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ

ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 

Ἀριστοτέλους, Ἠθικά Νικομάχεια

Ἐν παντὶ δὴ συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ ἔστι λαβεῖν τὸ μὲν πλεῖον τὸ δ’ ἔλαττον τὸ δ’ ἴσον, καὶ ταῦτα ἢ κατ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἢ πρὸς ἡμᾶς. Λέγω δὲ τοῦ μὲν πράγματος μέσον τὸ ἴσον ἀπέχον ἀφ’ ἑκατέρου τῶν ἄκρων, ὅπερ ἐστὶν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν, πρὸς ἡμᾶς δὲ ὃ μήτε πλεονάζει μήτε ἐλλείπει· τοῦτο δ’ οὐχ ἕν, οὐδὲ ταὐτὸν πᾶσιν. Οἷον εἰ τὰ δέκα πολλὰ τὰ δὲ δύο ὀλίγα, τὰ ἓξ μέσα λαμβάνουσι κατὰ τὸ πρᾶγμα· ἴσῳ γὰρ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται· τοῦτο δὲ μέσον ἐστὶ κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν. Τὸ δὲ πρὸς ἡμᾶς οὐχ οὕτω ληπτέον· οὐ γὰρ εἴ τῳ δέκα μναῖ φαγεῖν πολὺ δύο δὲ ὀλίγον, ὁ ἀλείπτης ἓξ μνᾶς προστάξει· ἔστι γὰρ ἴσως καὶ τοῦτο πολὺ τῷ ληψομένῳ ἢ ὀλίγον· Μίλωνι μὲν γὰρ ὀλίγον, τῷ δὲ ἀρχομένῳ τῶν γυμνασίων πολύ. Ὁμοίως ἐπὶ δρόμου καὶ  πάλης. Οὕτω δὴ πᾶς ἐπιστήμων τὴν ὑπερβολὴν μὲν καὶ τὴν ἔλλειψιν φεύγει, τὸ δὲ μέσον ζητεῖ καὶ τοῦθ’ αἱρεῖται, μέσον δὲ οὐ τὸ τοῦ πράγματος ἀλλὰ τὸ πρὸς ἡμᾶς.

Εἰ δὴ πᾶσα ἐπιστήμη οὕτω τὸ ἔργον εὖ ἐπιτελεῖ, πρὸς τὸ μέσον βλέπουσα καὶ εἰς τοῦτο ἄγουσα τὰ ἔργα (ὅθεν εἰώθασιν ἐπιλέγειν τοῖς εὖ ἔχουσιν ἔργοις ὅτι οὔτ’ ἀφελεῖν ἔστιν οὔτε προσθεῖναι, ὡς τῆς μὲν ὑπερβολῆς καὶ τῆς ἐλλείψεως φθειρούσης τὸ εὖ, τῆς δὲ μεσότητος σῳζούσης, οἱ δ’ ἀγαθοὶ τεχνῖται, ὡς λέγομεν, πρὸς τοῦτο βλέποντες ἐργάζονται)· ἡ δ’ ἀρετὴ πάσης τέχνης ἀκριβεστέρα καὶ ἀμείνων ἐστὶν ὥσπερ καὶ ἡ φύσις, τοῦ μέσου ἂν εἴη στοχαστική. Λέγω δὲ τὴν ἠθικήν· αὕτη γάρ ἐστι περὶ πάθη καὶ πράξεις, ἐν δὲ τούτοις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον.

Ερωτήσεις:

Α1.      Ἐν παντὶ δὴ συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ ἔστι λαβεῖν τὸ μὲν πλεῖον τὸ δ’ ἔλαττον τὸ δ’ ἴσον, καὶ ταῦτα ἢ κατ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἢ πρὸς ἡμᾶς. Λέγω δὲ τοῦ μὲν πράγματος μέσον τὸ ἴσον ἀπέχον ἀφ’ ἑκατέρου τῶν ἄκρων, ὅπερ ἐστὶν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν, πρὸς ἡμᾶς δὲ ὃ μήτε πλεονάζει μήτε ἐλλείπει· τοῦτο δ’ οὐχ ἕν, οὐδὲ ταὐτὸν πᾶσιν.

           

            Με βάση το παραπάνω απόσπασμα, να απαντήσετε στις εξής ερωτήσεις:

            α) Ποια κριτήρια θέτει ο Αριστοτέλης για τον ορισμό της μεσότητας;

            β) Ποια χαρακτηριστικά διακρίνει ο Αριστοτέλης στο κάθε είδος μεσότητας;

Μονάδες 10

Β1.      Λαμβάνοντας στοιχεία από το δεύτερο απόσπασμα, να εξηγήσετε πώς συσχετίζει ο Αριστοτέλης τις έννοιες ἐπιστήμη (τέχνη) - ἀρετή – φύσις. Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές εντοπίζει και με ποια σειρά τις ιεραρχεί; 

Μονάδες 10

Β2.      Έχει διαπιστωθεί από όλους τους μελετητές του Αριστοτέλη ότι ως φιλόσοφος έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά: α) παραθέτει παραδείγματα, προκειμένου να αποσαφηνίσει νέες έννοιες και β) είναι διαλλακτικός, μετριοπαθής και χωρίς διάθεση δογματισμού.

Να τεκμηριώσετε τα παραπάνω χαρακτηριστικά του Αριστοτέλη ως φιλοσόφου με στοιχεία από το αρχαίο κείμενο που σας δόθηκε.

  Μονάδες 10

 Β3.      Να γράψετε στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω θέσεις, τη λέξη Σωστό, αν είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν είναι λανθασμένη:

α.         Η πρώτη γνωριμία του Πλάτωνα με τον Αριστοτέλη έγινε το 365 π.Χ.

β.         Ο Ξενοκράτης υπήρξε συνάδερφος του Αριστοτέλη στην Ακαδημία και μετέπειτα διευθυντής της Ακαδημίας.

γ.         Η συγγραφή των Ηθικών Νικομαχείων εντάσσεται στη δεύτερη παραμονή του Αριστοτέλη στην Αθήνα.

δ.         Η φράση «εὐδαιμονίη ψυχῆς καί κακοδαιμονίη» ανήκει στον Ηράκλειτο. 

ε.         Κατά τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία του ανθρώπου είναι μια κατάσταση της ψυχής.

Μονάδες 10

 Β4.      α) τὸ πλεῖον, πλεονάζει, πολὺ, ἀφελεῖν: Να αντιγράψετε στο τετράδιό σας τις παραπάνω λέξεις και δίπλα στην καθεμία να γράψετε από το αρχαίο κείμενο που σας δόθηκε το αντώνυμό της. 

Μονάδες 4

β) Στο αρχαίο κείμενο υπογραμμίζονται έξι λέξεις (προστάξει, φεύγει, ἐπιτελεῖ, ἐπιλέγειν, ἐργάζονται, στοχαστική). Να γράψετε στο τετράδιό σας ποιες από αυτές χρησιμοποιούνται στις μέρες μας με διαφορετική σημασία από αυτή που έχουν στο αρχαίο κείμενο και στη συνέχεια με καθεμία αυτές που σημειώσατε στο τετράδιό σας να σχηματίσετε μία πρόταση στα νέα ελληνικά, ώστε να φαίνεται η διαφορετική σημασία της κάθε λέξης.

Μονάδες 6

Β5.      ἡ δ’ ἀρετὴ … τοῦ μέσου ἂν εἴη στοχαστική. Λέγω δὲ τὴν ἠθικήν· αὕτη γάρ ἐστι περὶ πάθη καὶ πράξεις, ἐν δὲ τούτοις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον: Στο  παραπάνω απόσπασμα ο Αριστοτέλης θέτει το θεωρητικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσεται η ηθική αρετή ως μεσότητα. Αφού το παρουσιάσετε, να εξηγήσετε πώς εφαρμόζεται στις ηθικές αρετές που περιγράφονται στο παρακάτω μεταφρασμένο κείμενο:

Το ίδιο λοιπόν συμβαίνει και με τις ηθικές αρετές: κάνοντας, δηλαδή, αυτά που κάνουμε στην καθημερινή μας συνάφεια με τους άλλους ανθρώπους άλλοι γινόμαστε δίκαιοι και άλλοι άδικοι·  ενώ, κάνοντας όσα έχουν μέσα τους το στοιχείο του φόβου και συνηθίζοντας να αισθανόμαστε φόβο ή θάρρος, άλλοι γινόμαστε ανδρείοι και άλλοι δειλοί.  Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και σε σχέση με τις επιθυμίες και σε σχέση με την οργή: άλλοι δηλαδή γίνονται εγκρατείς και πράοι και άλλοι ακόλαστοι και οργίλοι, οι πρώτοι με το να συμπεριφέρονται έτσι στις περιστάσεις αυτές και οι άλλοι με τον αντίθετο τρόπο.

Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια

Μονάδες 10

2. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Αἰσχίνης Κατά Τιμάρχου 182 – 183

Ο Αισχίνης καταγράφει τον αυστηρό τρόπο με τον οποίο οι Αθηναίοι αντιμετώπιζαν τη γυναίκα

που δεν διαφύλαττε την ηθική αρετή της τότε εποχής.

[182] Ἵνα δὲ μὴ δοκῶ Λακεδαιμονίους θεραπεύειν, καὶ τῶν ἡμετέρων προγόνων μνησθήσομαι. οὕτω γὰρ ἦσαν πρὸς τὰς αἰσχύνας χαλεποί οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι, καὶ περὶ πλείστου τῶν τέκνων τὴν σωφροσύνην ἐποιοῦντο, ὥστ’ ἀνὴρ εἷς τῶν πολιτῶν, εὑρὼν τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα διεφθαρμένην, καὶ τὴν ἡλικίαν οὐ καλῶς διαφυλάξασαν μέχρι γάμου, ἐγκατῳκοδόμησεν αὐτὴν μεθ’ ἵππου εἰς ἔρημον οἰκίαν, ὑφ’ οὗ προδήλως ἔμελλεν ἀπολεῖσθαι συγκαθειργμένη. καὶ ἔτι καὶ νῦν τῆς οἰκίας ταύτης ἕστηκε τὰ οἰκόπεδα ἐν τῷ ὑμετέρῳ ἄστει, καὶ ὁ τόπος οὗτος καλεῖται παρ’ ἵππον καὶ κόρην. 

[183] Ὁ δὲ Σόλων ὁ τῶν νομοθετῶν ἐνδοξότατος γέγραφεν ἀρχαίως καὶ σεμνῶς περὶ τῆς τῶν γυναικῶν εὐκοσμίας. τὴν γὰρ γυναῖκα ἐφ’ ᾗ ἂν ἁλῷ μοιχός, οὐκ ἐᾷ κοσμεῖσθαι, οὐδὲ εἰς τὰ δημοτελῆ ἱερὰ εἰσιέναι, ἵνα μὴ τὰς ἀναμαρτήτους τῶν γυναικῶν ἀναμειγνυμένη διαφθείρῃ· ἐὰν δ’ εἰσίῃ ἢ κοσμῆται, τὸν ἐντυχόντα κελεύει καταρρηγνύναι τὰ ἱμάτια καὶ τὸν κόσμον ἀφαιρεῖσθαι καὶ τύπτειν, εἰργόμενον θανάτου καὶ τοῦ ἀνάπηρον ποιῆσαι, ἀτιμῶν τὴν τοιαύτην γυναῖκα καὶ τὸν βίον ἀβίωτον αὐτῇ κατασκευάζων. 

Λεξιλόγιο

·         θεραπεύω: κολακεύω, υπηρετώ

·         συγκαθειργμένη: φυλακισμένη

·         παρ’ ἵππον καὶ κόρην: τόπος του κοριτσιού και του αλόγου

Ερωτήσεις:

Γ1.      α. Να μεταφρασθεί στα νέα ελληνικά το απόσπασμα «Ἵνα δὲ μὴ δοκῶ…. ἀπολεῖσθαι συγκαθειργμένη.»

Μονάδες 10

β. Τι προέβλεπε η νομοθεσία του Σόλωνα «περὶ τῆς τῶν γυναικῶν εὐκοσμίας»;  

Μονάδες 10

 Γ2.      α. Να εντοπίσετε στο αδίδακτο κείμενο τρία (3) διαφορετικά ουσιαστικά της γ΄ κλίσης και να τα μεταφέρετε στην κλητική του ενικού. Επίσης, να γράψετε τον θετικό βαθμό του επιρρήματος των παρακάτω επιθέτων: πλείστου, ὁ ἐνδοξότατος.

Μονάδες 5

β. Να μεταφέρετε τους υπογραμμισμένους τύπους στον ενεστώτα (στην ίδια φωνή):

1.      ὥστ’ ἀνὴρ εἷς τῶν πολιτῶν, εὑρὼν τὴν ἑαυτοῦ θυγατέρα διεφθαρμένην, καὶ τὴν ἡλικίαν οὐ καλῶς διαφυλάξασαν μέχρι γάμου, ἐγκατῳκοδόμησεν αὐτὴν

2.      καὶ ἔτι καὶ νῦν τῆς οἰκίας ταύτης ἕστηκε τὰ οἰκόπεδα

Μονάδες 5

Γ3.  α. Να αναγνωριστούν συντακτικά οι όροι: Λακεδαιμονίους, διεφθαρμένην, τὰ οἰκόπεδα, τῶν νομοθετῶν, ἀβίωτον.

Μονάδες 5

β.  Οὕτω γὰρ ἦσαν πρὸς τὰς αἰσχύνας χαλεποί οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι: Να μεταφερθεί η παραπάνω πρόταση στον πλάγιο λόγο με όλους τους δυνατούς τρόπους με εξάρτηση από τη φράση: Ὁ ῥήτωρ ἔλεξεν….

Μονάδες 5

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2019 (ΔΙΑΛΟΓΟΣ)

Μονόλογος περί διαλόγου

[...] Όλοι σήμερα μιλάνε για διάλογο, στην κυριολεξία του και μεταφορικά. Στο ιδιωτικό και στο δημόσιο επίπεδο κανένας δεν βρίσκεται που να μην τον διεκδικεί και να μην εξαίρει τις αρετές του. Φτάνει έτσι ν' αναρωτιέται ο γεμάτος καλή θέληση αφελής πώς διάβολο γίνεται σε μιαν εποχήν τόσο παθιασμένη για διάλογο, να συνεννοούνται τόσο λίγο οι άνθρωποι μεταξύ τους.

Είναι σαν να ξεχνάμε την πασίδηλη¹ ανθρώπινη διπροσωπία: Όποιος διατυμπανίζει την επιθυμία του για διάλογο, δεν θα πει και πως τον επιθυμεί · μπορεί έτσι να μεταμφιέζει την εγωλατρική του προσήλωση στον μονόλογο. Προτείνω τον διάλογο μπορεί να σημαίνει: γυρεύω -με πρόσχημα τη συνδιάλεξη– ακροατές · έχω πεποίθηση στη ρητορική μου δεινότητα ή στην δικολαβική² μου ευελιξία και δεν μου κακοφαίνεται να εξασφαλίσω μιαν εύκολη νίκη· σε αποκαλώ συνομιλητή μου αλλά σε κρατάω κάτω από την απειλή της εξουσίας μου: αν σου βαστάει, πες ό,τι πιστεύεις! Η τελευταία τούτη ποικιλία είναι η πασίγνωστη στο διεθνές επίπεδο «συνεννόηση», όπου ο ένας από του δύο συνομιλητές εκφράζεται από θέση ισχύος. Ο σύγχρονος κόσμος δεν κατορθώνει να συνεννοηθεί, γιατί κάνει κατάχρηση αυτής της τακτικής.

Διάλογος δεν υπάρχει (για να πούμε τ' αυτονόητα) παρά μόνον ανάμεσα σε ίσων δικαιωμάτων συνομιλητές. Όταν ο ένας κρατάει στο χέρι του τον κεραυνό κι ο άλλος βρίσκεται όρθιος, ελάχιστος σαν υπόδικος μπροστά στο βάθρο της εξουσίας, ο διάλογος, ακόμη κι αν προτείνεται, είναι φενάκη.³ Ο εξουσιαστής, στη χειρότερη περίπτωση, ξεγελάει τον εαυτό του αν νομίζει πως θ' ακούσει την αλήθεια. Η θέση του άλλωστε είναι διπλά ψεύτικη: αν τύχει να βρει αντίκρυ του έναν παλαβό, έναν άνθρωπο παράτολμο, που θα του πει την αλήθεια, θα είναι υποχρεωμένος, για λόγους κύρους, να τον κατακεραυνώσει. Στην περίπτωση τούτη, ο ειλικρινής καταδικάζεται ως αυθάδης. Αν πάλι ο σε μειονεκτική θέση συνομιλητής το γυρίσει, για λόγους άμυνάς του, στην πονηρή κολακεία, ο σε πλεονεκτική θέση δεν θα μάθει ποτέ την αλήθεια. Δέσμιος της εξουσίας του, θα χρειαστεί τότε, για να ξέρει πού βρίσκεται –πράγμα αναγκαίο για την ασφάλειά του– να χρησιμοποιεί επαγγελματίες πληροφοριοδότες, ν' ακούει καταδότες, διαβολείς, συκοφάντες, ή, αντίθετα, κόλακες που τον ξεγελάνε, για να του φαίνονται αρεστοί. Όπου δεν υπάρχει φυσικός διάλογος, υπάρχει όργιο κατασκοπίας. [...] Ακόμα και σε καθεστώτα φιλελεύθερα, όταν ιδίως είναι «ισχυρά», ο κυβερνήτης δύσκολα μαθαίνει την αλήθεια για το λαϊκό φρόνημα. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έχασε τις εκλογές του 1920, ενώ το κομματικό περιβάλλον τον διαβεβαίωνε πως θα τις κερδίσει με τρόπο θριαμβευτικό ύστερα από τόσες εθνικές νίκες.

Αυτά στο επίπεδο της εξουσίας. Έχουμε, όμως, και το ανεπίσημο επίπεδο, όχι μόνο το ιδιωτικό, αλλά το δημόσιο! Διάλογος ιδεολογικός, διάλογος διαπραγματευτικός, διάλογος πνευματικός. Καμία εποχή δεν έχει οργανώσει τόσους διάλογους όσους η δική μας. Είναι μια έμμεση ομολογία πόσο δύσκολο το βρίσκει να συνεννοηθεί.

Η ζωή εμφανίζεται ως πεδίο διαμάχης. Χωρίς αυτόν της τον αντιθετικό χαρακτήρα, που ορίζει τον δυναμισμό της, θα έφτανε στην αυτοαναίρεση. Ο διάλογος είναι μια ειρηνική προστριβή, συμφωνημένα πλαισιωμένη, περιορισμένη από θετούς κανόνες, καθώς μια αθλοπαιδιά. Αν παραβώ τους κανόνες του ποδοσφαίρου, αυτό που θα διεξαχθεί στο γήπεδο δεν θα είναι πια ποδοσφαιρική συνάντηση · θα είναι συμφυρμός και συμπλοκή άμορφη και πρωτόγονη. Αλλά η αθλοπαιδιά δεν αποβλέπει σε τίποτα πέρα από τον εαυτό της, δεν είναι μέσο, είναι σκοπός. Ο διάλογος εμφανίζεται ως μέσο: Θέλω, με μέσο τον διάλογο, να φτάσω κάπου, σε κάτι που τον υπερβαίνει: σε μια συνεννόηση των ανθρώπων μεταξύ τους, ή, πολύ περισσότερο, στην από κοινού αποκάλυψη κάποιας αλήθειας. […]

Κανένας μας δεν έχει το δικαίωμα να προεξοφλήσει το μέλλον. Διαλεγόμαστε και θα διαλεγόμαστε επίμονα, ασταμάτητα, γιατί αυτό μας είναι ανάγκη ζωτική, συστατικό μας πάθος. Ο πλησίον δεν είναι μόνο Κόλαση, όπως το έχει πει ο Σάρτρ, είναι και Παράδεισος: ο μόνος μας απτός Παράδεισος. Ποιος ποτέ φαντάστηκε τον Παράδεισο σαν ερημιά, δίχως συγκατοίκους; Άθλημα που μας έχει προταθεί ο διάλογος, θα εμπνέει πάντοτε κάθε ευγενική προσπάθεια να ξεπεραστεί η φυλάκιση μέσα στον εαυτό μας.

(Άγγελος Τερζάκης  «Κρίση και έλεγχος της εποχής μας»)

¹ πασίδηλος: ο φανερός σε όλους, ο πολύ γνωστός

² δικολαβικός: που χρησιμοποιεί σοφιστικά επιχειρήματα, χωρίς επιστημονική βάση

³ φενάκη: περούκα, μεταφορικά: απάτη, ψευδαίσθηση

Α1.       Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του παραπάνω κειμένου σε 100-120 λέξεις.

Μονάδες 25

Β1.   Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

1.      Ο συγγραφέας αναφέρεται στην αντίφαση ανάμεσα στη διακηρυγμένη θέληση για διάλογο και στην πρακτική αναίρεσή του.

2.      Όποιος προτείνει τον διάλογο, στην πραγματικότητα αναζητά με τεχνάσματα τη νίκη σε βάρος των συνομιλητών του.

3.      Ο διάλογος είναι εφικτός μόνο όταν οι συνομιλητές είναι ισότιμοι.

4.      Ο διάλογος είναι ταυτόχρονα σκοπός και μέσο για την αποκάλυψη της αλήθειας.

5.      Μέσω του δοκιμίου εκφράζεται η απαισιοδοξία του συγγραφέα για το μέλλον του διαλόγου.

Μονάδες 10

Β2.α.  Να εντοπίσετε δύο τρόπους ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με στοιχεία του κειμένου.

Μονάδες 4

Β2.β.   Να εντοπίσετε έναν τρόπο πειθούς στο κείμενο που σας δόθηκε (μονάδα 1) και να αξιολογήσετε τη χρήση του από τον συγγραφέα. (μονάδες 3)

Μονάδες 4

Β3.α.   Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις αντικαθιστώντας τις υπογραμμισμένες λέξεις με μια αντώνυμη.

1.    …κανένας δεν βρίσκεται που να μην εξαίρει τις αρετές του διαλόγου …

2.    Όποιος διατυμπανίζει την επιθυμία του για διάλογο…

3.    Αν παραβώ τους κανόνες του ποδοσφαίρου…

4.    …κάθε ευγενική προσπάθεια να ξεπεραστεί η φυλάκιση μέσα στον εαυτό μας.

Μονάδες 4

Β3.β.   Να ξαναγράψετε τις παρακάτω προτάσεις αντικαθιστώντας τις λέξεις που είναι τυπωμένες με έντονη γραφή με μια συνώνυμη.  

1.    …έχω πεποίθηση στη ρητορική μου δεινότητα …

2.    Είναι μια έμμεση ομολογία πόσο δύσκολο το βρίσκει να συνεννοηθεί.

3.    Αλλά η αθλοπαιδιά δεν αποβλέπει σε τίποτα πέρα από τον εαυτό της…

4.    Κανένας μας δεν έχει το δικαίωμα να προεξοφλήσει το μέλλον.

Μονάδες 4

Β4.α.   Να εξηγήσετε τη χρήση των εισαγωγικών και της άνω τελείας στις παρακάτω φράσεις:

-      Η τελευταία τούτη ποικιλία είναι η πασίγνωστη στο διεθνές επίπεδο «συνεννόηση» όπου ο ένας από του δύο συνομιλητές εκφράζεται από θέση ισχύος. (2^η παράγραφος) (μονάδες 2)

-      Αν παραβώ τους κανόνες του ποδοσφαίρου, αυτό που θα διεξαχθεί στο γήπεδο δεν θα είναι πια ποδοσφαιρική συνάντηση · θα είναι συμφυρμός και συμπλοκή άμορφη και πρωτόγονη. (5^η παράγραφος) (μονάδες 3)

Μονάδες 5

Β4.β.   Έτσι, όταν, ενώ, καθώς: Να εξηγήσετε τη χρήση των παραπάνω διαρθρωτικών λέξεων από τον συγγραφέα.

Μονάδες 4

Γ1.   Σε ομιλία 500-600 λέξεων που θα γράψετε για να εκφωνήσετε σε εκδήλωση του σχολείου σας, με θέμα τον διάλογο στη σύγχρονη εποχή, να εκθέσετε:

α) τα χαρακτηριστικά του γνήσιου και εποικοδομητικού διαλόγου, όπως εσείς τον αντιλαμβάνεστε,

β) την άποψή σας σχετικά με τον ρόλο του διαλόγου στη διδακτική διαδικασία και, ευρύτερα, στη σχολική ζωή.

Μονάδες 40

Περίληψη:

Θεματικό Κέντρο: Ο ψευδεπίγραφος διάλογος σε επίπεδο εξουσίας και τα χαρακτηριστικά του γνήσιου διαλόγου. (1)

Νοηματικοί άξονες:

1^η παρ.             Διαπίστωση: Παρά τη διακηρυγμένη επιθυμία για διάλογο, είναι δυσχερής η συνεννόηση. (1)

2^η παρ.             Όποιος επιδιώκει τον διάλογο, δεν σημαίνει ότι τον επιθυμεί πραγματικά. (1) Ενδεχομένως, επιζητεί ή επίδειξη της ρητορικής του ικανότητας (0,5) ή επιβολή της εξουσίας του => αποτυχία συνεννόησης (0,5)

3^η παρ.             Ο διάλογος προϋποθέτει ισότιμους συνομιλητές. (1) Στο επίπεδο της εξουσίας, ο εξουσιαστής    είτε δεν ανέχεται την αλήθεια (αλήθεια = αυθάδεια) (1) είτε περιστοιχίζεται από κόλακες => καταφεύγει σε κατασκοπία για την εύρεση της αλήθειας (1)

4^η παρ.             Σε ανεπίσημο επίπεδο, το πλήθος των διαλόγων αποδεικνύει τη δυσκολία συνεννόησης. (1)

5^η παρ.             Ο διάλογος έχει θεσμοθετημένους κανόνες (1)  και είναι μέσο - όχι σκοπός – (1) για τη συνεννόηση (0,5) και την εύρεση της αλήθειας. (0,5)

6^η παρ.             Οι άνθρωποι θα επιζητούν τον διάλογο στο διηνεκές ως προσπάθεια αποφυγής της μοναξιάς τους. (1)